Септемвриските економски извештаи носат неповолни вести за трошоците за живот: растат цените на енергијата и пченицата на меѓународно ниво, а инфлацијата во еврозоната се искачи на 3,8 отсто на годишно ниво. Според Евростат и Организацијата за храна и земјоделство на ОН (ФАО), глобалните пазари бележат ценовни шокови кај основните суровини и горивата, што создава директен ценовен притисок врз македонската економија која зависи од увоз на храна и енергенси.
Главниот двигател на растот на инфлацијата во еврозоната минатиот месец беше енергијата. Според прелиминарните податоци на Евростат, цените на енергенсите во септември пораснале за 18,8 отсто на годишно ниво, што е забрзување во споредба со растот од 14,3 отсто забележан во август. Ова го зголеми вкупниот индекс на потрошувачките цени на 3,8 отсто, највисоко ниво од есента 2023 година.
Ваквиот скок е речиси двојно повисок од таргетот на Европската централна банка од два проценти. Во четирите најголеми економии трошоците одат нагоре: Италија бележи годишна инфлација од 4,1 отсто, Шпанија 5,0 отсто, Франција 3,4 отсто, а Германија 3,3 отсто. Кај македонските соседи кои го користат еврото, Бугарија бележи годишна стапка од 5,6 отсто, а Грција 5,1 отсто.
Паралелно со енергетскиот пазар, поскапуваат и земјоделските култури. Индексот на ФАО покажува дека пченицата во септември поскапе за 6,3 отсто во споредба со август, што претставува највисока цена на светските берзи во последните три години. Агенцијата на ОН наведува дека поскапувањето е директна последица на логистичките прекини во Црноморскиот регион и сушата која ги погоди земјоделските региони во Северна Америка.
На светските берзи не мируваат ниту другите прехранбени артикли. Шеќерот за само еден месец забележа поскапување од 6,1 отсто, пченката порасна за 5,6 отсто, а растителните масла за 0,9 отсто, водени од повисоката побарувачка за палмино масло. За разлика од нив, падот кај месото изнесува 1,1 отсто, додека млечните производи останаа на исто рамниште.
Македонските пекари и преработувачи уште во текот на летото предупредија дека одржувањето на постојните цени на лебот станува тешко поради повисоките трошоци за производство и транспорт. Засега нема најава за нов бран поскапување на лебот во продавниците, пред сè поради претходно набавените залихи на жито по пониски цени од минатата реколта.
Сепак, прехранбената индустрија работи со суровини чии набавни договори набрзо ќе мора да се обноват по новите берзански цени. Во услови кога домашниот пазар нема доволно сопствена пченица за покривање на потребите, а увозната струја и нафтените деривати стануваат поскапи, просторот на компаниите сами да ги апсорбираат новите давачки постепено се стеснува.
