Состојбата во Македонија е особено алармантна, бројот на регистрирани случаи на западнонилска треска достигна 43, а вчера е потврдена и петтата жртва. Станува збор за 73-годишен пациент од Скопје, кој починал на Клиниката за инфективни болести. Според директорот на Клиниката, Фадил Цана, пациентот имал тешка клиничка слика и сериозни придружни заболувања. Во Скопје за првпат е откриен вирусот кај мртов гавран, а болеста се појави и во општините Центар и Чаир. Во Скопскиот регион се мапирани 34 ризични подрачја, од кои 13 се оценети како високоризични. Здравствените власти предупредуваат дека особено ризични се местата со застоена вода, канали, септички јами, стари гуми и садови во кои може да се задржува вода.
Во исто време, новите податоци на Европскиот центар за превенција и контрола на болести предупредуваат дека Европа влегува во периодот со најголем ризик од заболување, додека контролата на комарците останува нерамномерна. Расте заканата од болести што ги пренесуваат комарците, но способноста на континентот да се справи со нив не е подеднаква, предупредува Европскиот центар за превенција и контрола на болести (ECDC).
Европа влегува во најризичниот дел од сезоната
Предупредувањето од ECDC доаѓа во периодот кога сезоната на пренос на болестите што ги пренесуваат комарците влегува во најактивната фаза. Според најновите податоци на ECDC, до 13 август 2026 година во девет европски земји биле регистрирани 429 локално стекнати случаи на западнонилска треска. Болеста била регистрирана во 77 подрачја, меѓу кои и во Македонија. Најголем број случаи има Италија – 224, следуваат Грција со 105, Шпанија со 42, Македонија со над 43, Романија со 18, Франција со шест, Србија со два, Германија со еден и Косово со еден случај.
ECDC предупредува дека преносот на западнонилскиот вирус вообичаено достигнува врв во август и почетокот на септември. Тоа значи дека во следните недели се очекува бројот на случаи да продолжи да расте.
Шест европски региони првпат годинава
Состојбата е дополнително загрижувачка затоа што вирусот се појавува и во подрачја каде што претходно не бил регистриран. Шест европски региони годинава за првпат пријавиле локално стекнати инфекции со западнонилска треска. ECDC предупредува дека ширењето на вирусот, заедно со ширењето на инвазивните видови комарци, покажува дека Европа мора да ги зајакне своите капацитети за контрола.
„Ширењето на преносот на вирусот на Западен Нил, како и ширењето на инвазивните видови комарци, покажуваат зошто Европа треба да ги зајакне капацитетите за контрола на комарците“, вели Селин Госнер, експертка на ECDC за болести што се пренесуваат преку храна, вода и вектори, како и за зоонози.
Азискиот тигрест комарец се шири низ Европа
Проблемот не е само западнонилската треска. Азискиот тигрест комарец, Aedes albopictus, денес е трајно присутен во 16 европски земји, двојно повеќе отколку пред 12 години. Овој вид може да ги пренесува вирусите на денга и чикунгуња, болести кои до неодамна главно се поврзуваа со тропските и суптропските региони.
ECDC предупредува дека климатските промени дополнително ја зголемуваат опасноста. Потоплите услови создаваат поповолна средина за размножување и активност на комарците и го продолжуваат периодот во кој вирусите можат да циркулираат.
Европа нема единствен систем за борба против комарците
Новата анализа на ECDC открива уште еден проблем кој е помалку видлив, но може да биде подеднакво важен: европските земји немаат единствен и координиран систем за контрола на комарците. ECDC спровел истражување за начинот на кој европските земји ги следат и контролираат комарците. Од 38 контактирани земји и јурисдикции, 26 одговориле на прашалникот.
Резултатите покажале значителни разлики во начинот на кој се организираат, финансираат и спроведуваат програмите.
Многу од програмите се потпираат на краткорочно финансирање и немаат долгорочно планирање. Дополнителен проблем е што надлежноста може да биде поделена меѓу националните, регионалните и локалните власти, што ја отежнува координацијата. А комарците, како што предупредува ECDC, не ги почитуваат границите.
Прскањето не е доволно
Според ECDC, контролата на комарците често се активира дури откако ќе се појави проблемот и најчесто е насочена кон возрасните комарци. Долгорочните стратегии за елиминирање на инвазивните популации, пак, често недостигаат. Кај комарците од родот Aedes, земјите користат комбинација од хемиски и нехемиски мерки, вклучително и уништување на ларвите и вклучување на локалното население.
Европскиот центар предупредува и на проблемот со отпорноста на инсектите на инсектициди, влијанието врз животната средина и ограничениот број препарати одобрени за употреба против комарци. Затоа, потребни се повеќе различни методи и подобри докази за нивната ефикасност, безбедност и влијание врз околината.
Климатските промени го продолжуваат проблемот
Новите податоци покажуваат дека сезоните на пренос на западнонилска треска, денга и чикунгуња стануваат подолги и поинтензивни. Потоплото време создава услови во кои комарците можат подолго да се размножуваат и да бидат активни, а вирусите да циркулираат подолг период. Токму затоа ECDC бара борбата против комарците да не се сведува само на повремено прскање кога веќе ќе се појават заболени лица.
Потребен е интегриран пристап што ќе ги поврзе надзорот над комарците, следењето на заболувањата, контролата на местата каде што се размножуваат ларвите, информирањето на населението и насочените мерки за контрола.
Што можат да направат граѓаните?
ECDC посочува дека важен дел од контролата може да се направи и околу домовите. Стоечката вода треба да се отстранува или покрива, во дворови, на балкони, во градини и во сите садови каде што може да се задржува вода. Се препорачува и лична заштита: употреба на репеленти, носење облека што покрива поголем дел од телото, поставување мрежи на прозорците и користење климатизирани или добро заштитени простории.
Во Македонија, здравствените власти во меѓувреме ги засилија мерките за контрола на комарците и повикаа граѓаните да пријавуваат мртви птици, бидејќи тие можат да помогнат во откривањето на подрачјата каде што циркулира вирусот. Првиот позитивен мртов гавран веќе е регистриран во Скопје.
Проблемот веќе не е само „летен комарец“
Пораката на новиот извештај на ECDC е дека Европа се соочува со долгорочна промена. Комарците што пренесуваат опасни вируси се шират во нови подрачја, сезоните стануваат подолги, а земјите немаат подеднакви капацитети за нивно следење и контрола.
Македонија годинава веќе ја чувствува таа промена: 43 регистрирани случаи, пет смртни исходи, нови општини со регистрирани случаи и прв потврден мртов гавран заразен со вирусот во Скопје. Во Европа, пак, ECDC очекува бројот на случаи да продолжи да расте во наредните недели, бидејќи август и почетокот на септември се периодот кога преносот традиционално е најинтензивен. Ова лето затоа не станува збор само за тоа колку комарци има. Прашањето е колку добро европските земји вклучително и Македонија се подготвени да го контролираат ризикот што го носат.
