Европската безбедност со децении се базираше на претпоставката дека САД ќе останат клучен воен столб на НАТО. Сепак, неодамнешните потези на Доналд Трамп повторно отворија прашање кое долго време се избегнуваше во европските безбедносни кругови: што ако Америка повеќе не сака да ја игра својата сегашна улога како заштитник на Европа?
Најавите на Трамп за намалување на американското воено присуство во Европа, заедно со критиките кон европските сојузници и доведувањето во прашање на Член 5 на НАТО, предизвикаа сериозна загриженост кај европските земји. Одлуката за повлекување на дел од американските сили од Германија и откажувањето на одредени распоредувања што требаше да го зајакнат источниот крило на Алијансата беа особено резонантни.
Зависност од САД
Иако европските влади јавно продолжуваат да ја нагласуваат важноста на трансатлантското партнерство, зад сцената, сценариото во кое Европа мора самостојно да ја организира одбраната на континентот, барем во почетната фаза од евентуален конфликт со Русија, се разгледува сè посериозно.
Најголемиот проблем за европските членки на НАТО не е само бројот на војници или количината на оружје. Со децении, целата командна архитектура на Алијансата е изградена околу американското лидерство. САД обезбедуваат клучни разузнавачки системи, сателитски надзор, логистика, воздушна одбрана и координација на големи воени операции.
Без американска поддршка, НАТО формално може да преживее, но неговата способност за брзо и организирано реагирање би била сериозно ослабена.
Затоа европските земји денес не само што размислуваат за зголемување на воените буџети, туку и за создавање алтернативен команден систем што би можел да функционира дури и ако Вашингтон одлучи да остане настрана.
Нордиско-балтичката оска како јадро на новата одбрана
„Економист“ пишува дека работат на создавање еден вид „нордиско-балтичка оска“, која би ја сочинувале Велика Британија, скандинавските земји, балтичките земји и Полска. Токму овие земји денес ја гледаат Русија како најголема безбедносна закана и веќе инвестираат значителни ресурси во одбраната.
Влегувањето на Финска и Шведска во НАТО дополнително го промени безбедносниот пејзаж на северна Европа. Балтичкото Море практично стана внатрешен простор на Алијансата, а соработката меѓу нордиските земји никогаш не била поинтензивна.
Полска станува клучна воена сила на источниот дел од Европа. Варшава брзо го зголемува својот воен буџет, ја модернизира својата армија и се стреми да преземе водечка улога во одбраната на регионот. Доколку американскиот ангажман ослабне, Полска, заедно со нордиските земји, би можела да стане ‘рбетот на европското одвраќање од Русија.
Британски модел за брз одговор
Посебно внимание се посветува на Здружените експедициски сили (JEF), воена коалиција предводена од Велика Британија, која ги обединува десетина нордиски и балтички држави. Иако JEF формално беше замислен како дополнување на НАТО, во последниве години сè повеќе се смета за можна рамка за европска одбрана во кризни ситуации.
За разлика од НАТО, каде што секоја членка може да блокира заедничка одлука, JEF овозможува побрза политичка и воена акција меѓу државите што имаат слични безбедносни интереси. Оваа флексибилност денес се смета за една од неговите најголеми предности.
Велика Британија има посебна улога во оваа приказна. И покрај проблемите во сопствените вооружени сили и годините на недоволно инвестирање, Лондон сè уште има силна воена инфраструктура, нуклеарен арсенал и искуство во водење меѓународни операции. За многу европски земји, Британците би можеле да станат главен организатор на одбранбената соработка ако ослабне американското лидерство.
Сепак, Планот Б на Европа се соочува со бројни проблеми. Повеќето европски армии сè уште немаат капацитет за долгорочна војна со висок интензитет без американска логистичка и технолошка поддршка.
