Серијата „Етернаутот“ на Netflix ја оживеа една од најболните теми во аргентинската историја: потрагата по исчезнатите жртви на воената диктатура и по децата што биле одземени од своите семејства.

Приказната за „Етернаутот“ почнува многу порано од серијата. Ако терминот се разложи на „eter“, што упатува на вечност или надминување на смртта, и „nauta“, патник или морепловец, се добива значењето „патник низ вечноста“.

Токму така се вика аргентинскиот стрип „El Eternauta“, односно „Етернаутот“, објавен во 1957 година од сценаристот Хектор Герман Оестерхелд. Главниот лик, Хуан Салво, не е класичен суперхерој, туку обичен човек што се соочува со несфатлива трагедија.

Од култен стрип до серија на Netflix

Речиси 70 години по објавувањето, приказната доби серија на Netflix, со Рикардо Дарин во главната улога.

Адаптацијата внесува нови теми, но ја задржува структурата на оригиналниот заплет. Во 2025 година, маските што ликовите ги користат за преживување почнаа да се појавуваат и на протестите против владата на Хавиер Милеи.

Но вниманието на јавноста не остана само на серијата. Повторно во фокус дојде и животната трагедија на авторот Оестерхелд и неговото семејство.

Авторот, неговите четири ќерки и двајца зетовци исчезнале како жртви на „валканата војна“ што против неистомислениците ја водела граѓанско-воената диктатура во Аргентина од 1976 до 1983 година.

Во моментот на нивното киднапирање, две од ќерките на Оестерхелд биле бремени.

Серијата повторно ги разгоре потрагите

По премиерата на серијата, повторно се засилија потрагите по идентитетот на деца исчезнати за време на диктатурата.

Стотици бебиња и деца биле киднапирани од своите семејства. Дел биле посвоени од воени лица, други од цивили, а многумина пораснале без да го знаат своето вистинско потекло.

Непрофитната организација Abuelas de Plaza de Mayo, односно „Бабите од плоштадот Плаза де Мајо“, од 1977 година ги бара децата одземени за време на диктатурата.

Организацијата прима барања поврзани со идентитетот, но и информации за можни киднапирани деца. По објавувањето на серијата, бројот на луѓе што побарале да дознаат нешто за својот идентитет се зголемил шесткратно, а бројот на оние што доставиле информации за можни внуци по кои се трага се зголемил трикратно.

„Го гледате Етернаутот?“

По успехот на првата сезона, роднините на исчезнатите презедоа јавна акција. Тие поставуваа летоци врз рекламните постери за серијата, со фотографии од Оестерхелд и неговите четири ќерки, кои сè уште се водат како исчезнати.

Организацијата H.I.J.O.S., составена од деца на жртвите на диктатурата, објави порака до луѓето родени во периодите кога се очекувало да се родат децата на ќерките на Оестерхелд.

Пораката беше насочена кон оние што се родени во ноември 1976 година, или меѓу ноември 1977 и јануари 1978 година, и имаат сомнежи за својот идентитет или за идентитетот на некој роден во тие периоди.

Каде е Оестерхелд?

Прашањето „Каде е Оестерхелд?“ стана вирално по премиерата на серијата.

Речиси 42 години по крајот на диктатурата во Аргентина, сè уште не се знае каде се Оестерхелд, неговите ќерки, неговите зетовци и внуците со кои неговите ќерки биле бремени. Истата судбина ја делат илјадници луѓе во земјата.

Според организациите за човекови права, проценките за бројот на исчезнати лица достигнуваат до 30.000 луѓе. Регистарот на жртви на Паркот на сеќавањето досега има собрано информации за 8.948 жртви.

Како и во други земји од Јужниот конус што имале диктатури меѓу 1960 и 1980 година, државната репресија во Аргентина се карактеризирала со присилно исчезнување како систематско средство за истребување политички активисти, синдикалци и студенти.

Само мал дел од исчезнатите биле членови на вооружени организации.

Во рамки на државниот тероризам биле користени повеќе методи, меѓу кои и „летовите на смртта“ (vuelos de la muerte), при кои луѓе биле фрлани од авиони во Рио де ла Плата.

Иако Аргентина го спроведе Судењето на хунтите, судскиот процес од 1985 година во кој беа осудени дел од одговорните за репресијата, повеќето исчезнати луѓе не се пронајдени. Таков е и случајот со семејството Оестерхелд.

Семејството Оестерхелд

Хектор Герман Оестерхелд е роден во Буенос Аирес во 1919 година. Бил киднапиран во 1977 година, една година по почетокот на воената диктатура.

Тој бил сценарист, писател и новинар, пионер и водечка фигура во модерниот стрип. Бил и политички активист, поврзан со герилската група Монтонерос.

Неговата сопруга, Елса Санчес, го опишала како „слободоумен левичар со исклучителна интелигенција“. Неговите општествени и политички согледувања за аргентинската реалност се препознаваат и во оригиналниот стрип.

Во 1970-тите, Оестерхелд сè повеќе се посветувал на политичката борба. Во тој период создал нова верзија на „Етернаутот“, која ја завршил додека се криел.

Покрај него, биле киднапирани и неговите четири ќерки, кои исто така биле членки на Монтонерос. Две од нив, Дијана и Марина, биле бремени.

Дијана требало да се породи во ноември 1976 година, а Марина меѓу декември 1977 и јануари 1978 година.

Фернандо Аралди Оестерхелд, првото дете на Дијана, имал една година кога неговите родители биле киднапирани. Во 2010 година, телото на неговиот татко, Раул, било идентификувано од Аргентинскиот тим за форензичка антропологија.

Ниту неговата мајка, ниту бебето што го носела во моментот на киднапирањето, не се пронајдени.

Мајките, Бабите и H.I.J.O.S.

Елса Санчес де Оестерхелд, вдовицата на писателот, ги барала своите ќерки и внуци до својата смрт во 2015 година. Таа била членка на Abuelas de Plaza de Mayo.

На веб-страницата на организацијата е објавен нејзин цитат:

„Се борам моите внуци да ја дознаат вистината. Затоа не зборувам за враќање, туку за право на идентитет.“

„Абуелас“ не биле единствената организација што произлегла од трагедијата во Аргентина. Во 1977 година, мајки што ги барале своите деца почнале да се собираат на Плаза де Мајо, пред Каса Росада, претседателската палата.

Од тие средби произлегла организацијата Madres de Plaza de Mayo, односно „Мајките од Плаза де Мајо“, чиј симбол станала белата платнена пелена носена како шамија на главата.

Во 1995 година се појавила и организацијата H.I.J.O.S, составена од третата генерација роднини. Акронимот значи „Синови и ќерки за идентитет и правда против заборавот и молкот“.

Досега, „Абуелас“ пронашле 140 киднапирани внуци. Најновото враќање беше објавено на 7 јули 2025 година, како прв решен случај по објавувањето на серијата „Етернаутот“.

Организацијата продолжува да бара луѓе родени меѓу 1975 и 1983 година што можеби имаат сомнежи за својот идентитет и потекло.

Скоро 300 такви деца сè уште не се пронајдени, меѓу нив и двете деца од семејството Оестерхелд.

Сеќавањето како отпор

Работата на Националната банка на генетски податоци на Аргентина, клучна за тестирањата и повторното воспоставување на идентитетот, е загрозена од кратењата во финансирањето на научните истражувања под актуелната влада.

„Абуелас“ и други организации повикуваат на зачувување на јавните политики што ја овозможуваат оваа работа, како начин да се зачува сеќавањето и да се спротивстави на наследството на државниот тероризам.

Петнаесет дена по премиерата на „Етернаутот“, Мануел Гонсалвес Гранада, член на управниот одбор на „Абуелас“ и исчезнат внук пронајден во 1995 година, за Infobae изјави дека серијата им дала надеж затоа што повторно ги оживеала механизмите изградени од организацијата.

„Зголемувањето на бројот на барања создава огромна надеж дека ќе биде пронајден следниот внук, а тоа е она за што работиме и за што „Абуелас“ секојдневно се борат“, рече тој.

Извор: Global Voices