Еден неисправен или погрешно инсталиран мрежен рутер можеби е причината за речиси петчасовниот прекин на авиосообраќајот во САД, кој од петокот предизвика нарушувања кај повеќе од 20.000 летови. Во петокот беа откажани речиси 10.000 летови, а во саботата уште повеќе од 4.000, додека десетици илјади патници сè уште чекаа да го продолжат патувањето.

Уредот го инсталирала компанијата „Л3 Харис“, која за американската влада го модернизира застарениот комуникациски систем за контрола на летањето, пишува „Ројтерс“.

Американскиот министер за транспорт, Шон Дафи, изјави дека сè уште се утврдува дали проблемот настанал поради грешка на лицата што го инсталирале уредот или поради негов дефект. Кварот се случил за време на рутински работи за замена на старите бакарни комуникациски кабли со оптички влакна.

Илјадници летови откажани и по укинувањето на забраната

Американската Федерална управа за воздухопловство (ФАА) во петокот речиси пет часа забрани полетувања на целата територија на земјата, предизвикувајќи еден од најтешките прекини во американскиот авиосообраќај во последните неколку децении. Покрај речиси 10.000 откажани летови, повеќе од 7.000 доцнеле.

Проблемите продолжија и во саботата, иако националната забрана за полетувања беше укината уште во петокот навечер. Според податоците на „Ројтерс“, до саботата попладне биле откажани уште повеќе од 4.000 летови, а најмалку 3.000 доцнеле.

Авиокомпаниите се обидуваат да ги вратат авионите и екипажите на планираните локации за повторно да воспостават редовен распоред. Ваквите нарушувања може да траат со денови, бидејќи откажувањето на еден лет влијае и врз сите следни летови што требало да ги изврши истиот авион.

Патниците ја поминаа ноќта на аеродромите

Десетици илјади патници останаа заглавени на американските аеродроми, а многумина ја поминаа ноќта во терминалите. Откажувањата ги нарушија семејните патувања, деловните обврски и меѓународните врски, додека патниците се обидуваа да најдат слободни места на други летови.

„Јунајтед ерлајнс“ во саботата привремено ги запре сопствените полетувања на аеродромот „О’Хер“ во Чикаго, а „Делта ерлајнс“ го стори истото на аеродромот „Ла Гвардија“ во Њујорк. Причината веќе не беше првичниот дефект во ФАА, туку преоптовареноста на аеродромите и недостигот од слободен простор за прифаќање авиони.

„Американ ерлајнс“ најави дека предност ќе им даде на меѓународните летови и врските со помалите градови, за што побрзо да ги распореди авионите и екипажите. Истовремено, дел од аеродромите предупредија дека повеќе не можат да прифаќаат дополнителни пренасочени летови.

Како еден уред можел да го запре авиосообраќајот?

„Работиме на тоа да утврдиме дали станува збор за неспособност, односно грешка на корисникот или на лицето што го инсталирало уредот од „Л3 Харис“, или, пак, бил поставен неисправен рутер. Сè уште не сме утврдиле што тргнало наопаку“, изјави Дафи.

Според информациите од надлежните лица, проблемите можеби се поврзани со уреди поставени во Арканзас и Тексас. Новите рутери почнале да испраќаат повеќе од 1.000 барања за поврзување на секои четири до пет секунди, со што го преоптовариле остатокот од мрежата.

Прекинот зафатил 17 од вкупно 22 регионални центри на ФАА. Поради нестабилноста на податоците и проблемите во комуникацијата со авионите и радарите, била донесена одлука за забрана на полетувањата на национално ниво.

Од ФАА нагласуваат дека комуникацијата не била целосно прекината и дека контролните центри не останале без системи. Сепак, нарушувањето било доволно сериозно за понатамошните полетувања да бидат оценети како безбедносен ризик.

Само втор ваков прекин по нападите од 11 септември

Ова е вторпат од терористичките напади на 11 септември 2001 година американските власти да наредат забрана за полетувања на територијата на целата земја поради технички проблем. Претходниот случај се случи на 11 јануари 2023 година, кога откажа системот НОТАМ, кој им доставува важни безбедносни информации на пилотите и контролорите на летање.

Тогаш, поради случајно бришење компјутерски датотеки, ФАА ги запре домашните полетувања на околу 90 минути. Според податоците на американската Канцеларија за ревизија на државната управа (ГАО), тој ден биле откажани повеќе од 1.300 летови, а речиси 10.000 доцнеле.

Овогодишниот прекин траеше значително подолго и имаше многу поголеми последици. Станува збор за најдолгата национална забрана за полетувања од нападите во 2001 година.

Системот повторно откажа во 2025 година

Дефектот од 2023 година не бил изолиран случај. Истиот систем НОТАМ повторно имал проблеми во февруари и март 2025 година, но тогаш бил активиран резервниот систем, воведен во средината на 2024 година, со што биле ублажени последиците.

Во септември годинава, илјадници летови на густо населеното североисточно подрачје на САД доцнеа или беа откажани поради два истовремени проблеми. Едниот бил дефект на комуникациско коло во објектот за контрола на летање во Филаделфија, а другиот случајно пресекување оптички кабел во Њу Џерси за време на градежни работи.

Американската контрола на летање во последните години имаше и прекини предизвикани од оштетувања на оптички кабли, како и дефект на компонента што се стопила и предизвикала силен хемиски мирис. Овие инциденти покажуваат колку системот е чувствителен на поединечни технички проблеми.

Системот требало да биде заменет уште во 2006 година

Според претходна процена на американската Канцеларија за ревизија на државната управа, од 138 системи што се користат во контролата на воздушниот сообраќај, 51, односно 37 отсто, биле оценети како неодржливи. Дополнителни 54 системи, односно 39 отсто, биле класифицирани како потенцијално неодржливи.

Тоа значи дека дури три четвртини од анализираните системи имале сериозни проблеми со долгорочното одржување или сигурноста. Меѓу главните предизвици ГАО ги наведува недостигот од резервни делови, застарената технологија и заминувањето во пензија на искусните техничари.

Мрежните рутери што сега се заменуваат се стари околу 25 години, а нивната замена била планирана уште во 2006 година. ФАА годишно троши околу една милијарда долари само за одржување на старата комуникациска мрежа со бакарни кабли.

Конгресот веќе одобри 12,5 милијарди долари за модернизација, додека Дафи бара дополнителни 50 милијарди долари за контрола на летањето и аеродромите.

„Ова беше систем на ФАА што не беше дораснат на ситуацијата“, изјави министерот.

Дискети, стари компјутери и делови од Ибеј

Размерите на технолошкото заостанување ги покажува податокот дека ФАА сè уште користи дискети за временски и други важни информации во повеќе од 400 објекти за контрола на летањето. Нивната замена треба да заврши дури до крајот на 2028 година.

Во системот сè уште има компјутери „Компак“ стари неколку децении, а резервни делови се набавуваат дури и преку Ибеј. Контролорите на летање на бројни аеродроми и понатаму користат хартиени ленти за следење на авионите. ФАА уште во 2022 година почна постепено да воведува електронска замена за овие хартиени евиденции.

Сепак, нивната примена на 49 големи аеродроми нема да биде завршена пред 2028 година.

„Л3 Харис“ соопшти дека сериозно го сфаќа инцидентот и соработува со ФАА за да се утврди што го предизвикало прекинот. Компанијата наведува дека досега завршила повеќе од 70 отсто од планираниот премин од старата бакарна мрежа кон оптички комуникации.

Дафи најави преиспитување на начинот и термините за изведување на идните работи, особено во периоди на зголемен патнички сообраќај. Истрагата треба да утврди зошто еден можен дефект за време на модернизацијата не бил изолиран, туку предизвикал нарушување што се проширило на речиси целата земја.