На 16 мај 2026 година, Светската здравствена организација прогласи меѓународна вонредна здравствена состојба поради избивот на ебола во Демократска Република Конго и Уганда. До 23 мај, бројот на сомнителни случаи надмина 968, со најмалку 216 смртни случаи. Еден заразен американски лекар веќе се лекува во Берлин. Прашањето не е дали еболата може да стигне до Европа, туку дали Европа, и Македонија, се доволно спремни.

Еболата која која го алармираше цел свет

На 15 мај 2026 година, Министерството за здравство на ДР Конго јавно го потврди избивот на ебола во провинцијата Итури, со стотици случаи уште при првото соопштение. Здравствените експерти веднаш изразија загриженост дека избивањето на епидемијата било детектирано доцна, со веќе развиена трансмисија.

На 16 мај, СЗО го прогласи вонредна здравствена состојба, а до 21 мај, во ДР Конго биле пријавени 746 сомнителни случаи и 176 смртни случаи меѓу сомнителните случаи, заедно со 85 потврдени случаи, вклучувајќи два во Уганда. До 23 мај 2026 година, бројот на сомнителни случаи достигна 968, со најмалку 216 пријавени смртни случаи. Се смета дека вистинскиот број на инфекции може значително да го надмине бројот на сомнителни случаи.

Ова е 17-то избивање на ебола во ДР Конго, само пет месеци по завршувањето на претходното.

Зошто овој сој е поопасен за одговор

Тековната епидемија е предизвикана од вирусот Бундибуџо, за кој во моментов не постои ниту лиценцирана вакцина ниту специфичен третман. Постои една вакцина лиценцирана во ЕУ против ебола, но таа е ефикасна само против сојот Заир, а не постојат научни докази дека би штитела против Бундибуџо.

Во претходните епидемии на ебола предизвикани од вирусот Бундибуџо, околу 30 до 50 отсто од пријавените пациенти починале од болеста. За споредба, сојот Заир, кој предизвика најголема епидемија во Западна Африка, имаше стапка на смртност меѓу 50 и 90 отсто без медицинска нега. Третманот во моментов главно се состои од поддржувачка медицинска нега, вклучувајќи хидратација, управување со симптоми и мерки за спречување на инфекции.

Еболата веќе е во Европа: Случајот во Берлин

На 19 мај 2026 година, американскиот мисионерски лекар Питер Стафорд, заразен додека лекувал пациенти со ебола во болницата Нјанкунде во источно Конго, бил транспортиран со воздух до берлинскиот аеродром и префрлен под полициска придружба во специјализираниот изолациски оддел на болницата Шарите. Шест лица со висок ризик ќе бидат набљудувани во Германија и Чешка.

Ова е прв познат случај на медицинска евакуација поради ебола во Европа во рамките на тековниот избив. Болницата Шарите е истата установа која лекувала пациенти за време на западноафричкиот избив во 2014 и 2015 година.

Колку е спремна Европа: Граници, скенери и болници

Европската комисија одржа состанок на високо ниво на Комитетот за здравствена безбедност на 20 мај, а на 22 мај Комитетот издаде мислење за заеднички пристап на ЕУ кон избивот, вклучувајќи насоки за превентивни мерки и препораки за излезно скрининг скенирање. ECDC препорача земјите-членки на ЕУ да ги зајакнат своите капацитети за подготвеност и одговор, вклучувајќи изолација и управување со сомнителни и потврдени случаи, следење на контактите, тестирање и мерки за спречување на инфекции.

ECDC исто така препорача засилување на свесноста меѓу патниците и здравствените работници, преглед на капацитетите за тестирање и дијагностички процедури, и обезбедување дека здравствените установи имаат соодветни процедури, обучен персонал и опрема за безбедно управување со сомнителни и потврдени случаи.

Прашањето за термални скенери на граничните премини и аеродромите останува отворено во поголемиот дел од Европа. Излезното скрининг скенирање во засегнатите земји е клучно, но не може целосно да спречи извоз на случаи, бидејќи отсуството на симптоми при заминување не исклучува подоцнежна појава на болеста.

Европските земји се меѓу најдобро подготвените во светот за одговор на вирусни хеморагични трески, вклучувајќи ебола. Најефикасниот начин за спречување на инфекции со ебола во Европа е контролата на секоја појава на болеста каде и да се случи.

Дали еболата може реално да се прошири во Европа?

Најверојатниот начин на кој вирусот може да стигне до Европа е преку патници заразени во засегнатите подрачја. Меѓутоа, врз основа на искуството од избивот во Западна Африка меѓу 2013 и 2016 година, увезените случаи во Европа се очекуваат да бидат многу ретки. За време на таа епидемија и покрај десетици илјади случаи и масовни меѓународни распоредувања во засегнатите земји, само мал број случаи биле пријавени во Европа, повеќето меѓу медицински евакуирани лица.

Во малку веројатниот случај да бидат идентификувани увезени случаи во Европа, тие би биле брзо изолирани и управувани со воспоставените мерки за спречување и контрола на инфекции, правејќи поширока трансмисија во Европа малку веројатна.

Клучната разлика меѓу еболата и, на пример, ковид-19, е начинот на пренос. Еболата се пренесува преку директен контакт со крв и телесни течности на заразено лице и не може да се пренесе преку воздух или обичен контакт. Тоа значи дека ширењето во европски услови, со функционален здравствен систем и изолациски капацитети, е суштински различно од ширењето во подрачја со лимитирана здравствена инфраструктура.

Најголемите епидемии на ебола во историјата

Еболата е идентификувана за прв пат во 1976 година во она што денес е ДР Конго. Од тогаш, биле евидентирани околу 35.000 случаи во 19 земји, но распределбата е крајно нерамномерна. Само избивот во Западна Африка во 2014 и 2016 година сочинува околу 80 отсто од вкупниот број на случаи, со три земји, Сиера Леоне, Либерија и Гвинеја, кои поднесоа најголем дел.

Најголемите епидемии во историјата:

Западна Африка 2014-2016 година: Над 28.000 случаи и повеќе од 11.000 смртни случаи, прогласен за меѓународна вонредна здравствена состојба. Прата појава на болеста со широко ширење надвор од Африка, со поединечни случаи во САД и Европа.

ДР Конго 2018-2020 година: Над 3.400 случаи и повеќе од 2.200 смртни случаи во провинциите Северен Киву и Итури, во зона погодена од вооружен конфликт, со стапка на смртност над 65 отсто.

ДР Конго 1976 година: Прв документиран случај на ебола, со 318 случаи и 280 смртни случаи, стапка на смртност од 88 отсто. Тековниата епидемија во мај 2026 година е 17-то избивање на ебола во ДР Конго откако вирусот е идентификуван во 1976 година. Претходната завршила во декември 2025 година.

Македонија и еболата: Единствениот случај кој ја вознемири јавноста

Македонија никогаш не евидентирала потврден случај на ебола, но во октомври 2014 година, за време на западноафричката епидемија, земјата поминала низ своевиден тест. Британски државјанин Колин Џефри, поранешен менаџер на хемиската компанија Џонсон Мети во Македонија, починал на 9 октомври 2014 година, еден и пол час по итниот прием во скопската Клиника за инфективни болести, со симптоми слични на ебола: висока температура, повраќање и внатрешно крварење.

Македонските власти веднаш испратиле крвни и ткивни примероци до Франкфурт за тестирање, а 25 лица биле ставени во изолација во хотелот каде починатиот престојувал, додека дополнителни 10 лица биле изолирани во болница, вклучувајќи го екипажот на брзата помош.

Резултатите од Германија потврдиле дека британскиот државјанин не починал од еболата, по што сите 25 изолирани лица во хотелот биле ослободени. Се сомневало дека причина за смртта може да биде неговата состојба поврзана со злоупотреба на алкохол.

Непосредно по тој настан, на 18 ноември 2014 година, Министерството за здравство на Македонија организирало симулациска вежба на скопскиот аеродром за тестирање на протоколите за справување со сомнителен случај на ебола, со техничка поддршка и насоки од Светската здравствена организација.

Прашањето кое останува отворено во 2026 година е дали изминатата деценија донела доволно инвестиции во изолациски капацитети, дијагностички процедури и обучен персонал во македонскиот здравствен систем за да може да одговори ефикасно во случај на нов сомнителен случај.

Што треба да направи Европа?

ECDC препорача земјите-членки на ЕУ и ЕЕА да ја зајакнат подготвеноста за можна детекција на увезени случаи, вклучувајќи способност за брза идентификација и изолација на сомнителни и потврдени случаи, следење на контактите и примена на соодветни мерки за спречување и контрола на инфекции. Експертите повикуваат на инвестиции во климатски отпорна здравствена инфраструктура и системи за надзор кои ги комбинираат епидемиолошки, еколошки и климатски податоци. За земји надвор од ЕУ, како Македонија, пристапот до европските механизми за координација и дијагностичка поддршка преку референтни лаборатории останува клучен.

Лекцијата од тековниот избив е јасна: еболата не се спречува само со изолација на пациентите откако ќе се детектира. Се спречува со рано откривање, функционални протоколи и здравствен систем кој знае точно што да прави во моментот кога телефонот ќе зазвони.