Од дигитално оживување на починатите и општествено оценување на луѓето до роботски кучиња и вештачки создадени видеа – дел од технологиите во „Black Mirror“ повеќе не изгледаат како научна фантастика.
Текстот содржи детали од повеќе епизоди на серијата.
Кога „Black Mirror“ започна да се емитува во 2011 година, најголемиот дел од технологиите прикажани во серијата изгледаа како вознемирувачка, но далечна иднина. Петнаесетина години подоцна, дел од тие идеи веќе постојат, а некои постепено стануваат дел од секојдневието.
Сепак, серијата ретко се обидува буквално да ја претскаже иднината. Нејзиниот автор Чарли Брукер најчесто зема технологија што веќе постои во зачеток и го поставува прашањето: Што ќе се случи ако ја развиеме до крај, без да размислуваме за последиците?
Токму поради тоа многу епизоди денес делуваат помалку како научна фантастика, а повеќе како предупредувања што не биле сфатени доволно сериозно.
„Be Right Back“: Разговори со дигитални верзии на починатите
Во епизодата „Be Right Back“ од 2013 година, жена го губи својот партнер, а потоа почнува да користи интернет-услуга која, врз основа на неговите пораки, фотографии, видеоснимки и објави на социјалните мрежи, создава негова дигитална копија.
Најпрво комуникацијата се одвива преку текстуални пораки, потоа преку глас, а на крајот вештачката верзија добива и физичко тело.
Најекстремниот дел – целосно функционален андроид што изгледа како починатиот – сè уште не е реалност. Но првите фази од приказната веќе постојат.
Компании развиваат таканаречени „griefbots“ или „deadbots“ – системи со вештачка интелигенција кои се обучуваат со пораки, снимки и други дигитални траги од починат човек. Тие можат да го имитираат неговиот начин на пишување, а со помош на синтетички глас и лик можат да создадат впечаток дека лицето повторно разговара со блиските.
Истражувачи од Универзитетот во Кембриџ предупредија дека ваквите дигитални копии можат да предизвикаат психолошка штета и да создадат чувство на „дигитално прогонување“, особено доколку компаниите ги користат за рекламирање или за задржување на корисниците.
Што се оствари? Дигитални копии што пишуваат и зборуваат како починати луѓе веќе постојат. Физичките копии слични на луѓето од епизодата сè уште се научна фантастика.
„Nosedive“: Живот во кој секој човек има јавна оцена
Во „Nosedive“ секоја средба, услуга и разговор завршуваат со оценување на другата личност. Просечната оцена определува каде човекот може да живее, каква работа ќе добие, дали ќе може да патува и како останатите ќе се однесуваат кон него.
Таков единствен и универзален систем сè уште не постои. Но неговите делови веќе се присутни насекаде.
Купувачите ги оценуваат продавачите, патниците ги оценуваат возачите, а возачите патниците. Работниците зависат од алгоритамски оценки, корисниците од кредитни профили, додека угледот на социјалните мрежи се мери преку бројот на следбеници, реакции и прегледи.
Разликата е во тоа што денешните оценки најчесто се распоредени во повеќе системи, а не се претворени во единствена бројка што го определува целиот живот на човекот.
Опасноста од ваквиот развој е препознаена и во европското законодавство. Европскиот акт за вештачка интелигенција забранува одредени облици на „социјално оценување“ кои можат да доведат до неоправдан или дискриминаторски третман. Европска комисија
Што се оствари? Алгоритамското оценување веќе влијае врз работата, кредитите, купувањето и пристапот до услуги. Единствена јавна оцена како во серијата, сепак, нема.
„The Entire History of You“: Секој момент од животот снимен и зачуван
Ликовите во оваа епизода имаат имплант кој снима сè што гледаат и слушаат. Тие можат постојано да ги враќаат своите спомени, да ги зголемуваат деталите и да ги прикажуваат на екран.
Таков мозочен имплант сè уште не е достапен. Но мобилните телефони, паметните часовници, камерите, облачните сервиси и социјалните мрежи веќе создаваат огромна дигитална архива од нашите животи.
Луѓето можат да пребаруваат фотографии според лица и места, да добиваат автоматски создадени видеоспомени и да снимаат настани од перспектива на прво лице. Уредите за проширена и виртуелна реалност дополнително ја приближуваат можноста старите снимки повторно да се доживуваат како човек да е присутен во нив.
Но епизодата не предупредува само на снимањето. Таа покажува што може да се случи кога човек повеќе не е способен да заборави, да прости или да прифати дека сеќавањето никогаш не е совршена снимка.
Што се оствари? Технологијата за масовно снимање и дигитално архивирање постои. Имплант што директно ги снима и репродуцира човечките спомени сè уште нема.
„Arkangel“: Родителска контрола врз секој чекор на детето
Во „Arkangel“ мајка вградува имплант во својата ќерка. Преку таблет може да ја следи нејзината локација, да гледа низ нејзините очи и да ги блокира сцените што можат да ја вознемират.
Современите родители веќе можат да ја следат локацијата на децата преку телефони, паметни часовници и уреди со GPS. Апликациите овозможуваат ограничување на содржините, следење на времето поминато пред екран, читање извештаи за активностите и добивање известувања кога детето ќе напушти определена зона.
Сè уште не е можно родителот во реално време да гледа низ очите на детето, но основниот конфликт од епизодата веќе постои: каде завршува грижата, а каде започнува постојаниот надзор?
Што се оствари? Следењето на локацијата и дигиталната активност на децата е реалност. Невролошката контрола и директното гледање низ нивните очи не се.
„Metalhead“: Роботски кучиња што самостојно ја следат целта
Црно-белата епизода „Metalhead“ прикажува свет во кој луѓето се прогонувани од автономни четириножни роботи. Машините можат да се движат по тежок терен, да отвораат врати, да ја следат целта и да продолжат со потерата и по оштетување.
Сличноста со денешните роботски кучиња е очигледна. Четириножните роботи веќе се користат за инспекција на фабрики, електроцентрали, рудници и други опасни локации. Тие располагаат со камери, сензори, автономна навигација и способност да се движат таму каде што обичните возила не можат.
Но „Black Mirror“ тука не ја предвидел самата машина. Роботите на Boston Dynamics постоеле и пред епизодата и биле нејзина визуелна инспирација. Серијата, всушност, го прикажала најмрачниот можен начин на нивна употреба – автономен лов на луѓе.
Што се оствари? Формата, движењето и голем дел од автономните способности веќе се реалност. Потполно автономните роботски убијци од епизодата не се дел од секојдневието, но дебатата за вооружени автономни системи е сосема реална.
„Hated in the Nation“: Роеви автономни дронови и јавно избрани жртви
Во оваа епизода, по исчезнувањето на пчелите се создаваат минијатурни роботски инсекти за опрашување на растенијата. Системот потоа е злоупотребен за напади врз луѓе кои на интернет станале цели на масовна омраза.
Роботските пчели во тие размери сè уште не ги замениле природните опрашувачи. Сепак, научници веќе експериментираат со мали летала, автономни роеви и роботи што можат да помогнат при опрашувањето.
Уште пореален е вториот дел од приказната: координирани интернет-кампањи во кои илјадници луѓе означуваат една личност како мета. Денес тоа се гледа преку онлајн-малтретирање, објавување приватни податоци, закани и организирани кампањи против новинари, активисти и јавни личности.
Што се оствари? Технологијата на минијатурни дронови и автономни роеви се развива, додека интернет-кампањите за масовно таргетирање веќе се секојдневие.
„The Waldo Moment“: Политиката претворена во вирално шоу
Во „The Waldo Moment“, груб анимиран лик, управуван од комичар, влегува во политиката. Тој нема разработена програма, но освојува внимание со навреди, провокации и напади врз политичкиот систем.
Епизодата не предвидела конкретен политичар. Таа, сепак, прецизно го препознала подемот на политиката создадена за социјални мрежи – кратки пораки, мемиња, вирални конфликти и кандидати чија медиумска привлечност станува поважна од нивната програма.
Денес политичарите и нивните тимови користат алгоритамски анализи, автоматизирани профили, синтетички слики и видеа, како и содржини приспособени за различни групи избирачи.
Што се оствари? Политиката сè повеќе функционира според правилата на интернет-забавата, иако виртуелен лик сè уште не освоил вистинска државна власт.
„Joan Is Awful“: Вештачка интелигенција што создава серија за вашиот живот
Епизодата „Joan Is Awful“ од 2023 година прикажува стриминг-платформа која речиси во реално време создава телевизиска серија за животот на обична жена. Нејзиниот лик го игра дигитална верзија на позната актерка, а содржината ја создава моќен компјутерски систем.
Ова е една од најбрзо остварените идеи на „Black Mirror“. Генеративната вештачка интелигенција веќе може да создава текст, глас, музика, фотографии и видеоснимки. Ликот или гласот на вистинска личност може да се имитира со релативно мал број снимки, а „deepfake“ видеата стануваат сè потешки за препознавање.
Опасноста повеќе не е теоретска. ФБИ предупредуваше на измами во кои со помош на вештачка интелигенција се имитираат гласови и идентитети на вистински луѓе. ФБИ
Што се оствари? Вештачки создадени актери, клонирани гласови и персонализирани видеосодржини веќе постојат. Цела висококвалитетна серија создадена во реално време од нечиј живот сè уште е надвор од сегашните можности.
„Hang the DJ“: Алгоритмот што го избира партнерот
Во „Hang the DJ“ алгоритам ги спојува луѓето во врски со однапред определено времетраење. По многубројни симулации, системот проценува кои две личности најдобро си одговараат.
Апликациите за запознавање денес не функционираат идентично, но основната идеја е веќе реалност. Алгоритмите одлучуваат кои профили ќе ги видиме, го анализираат нашето однесување и се обидуваат да проценат со кого е најголема веројатноста да воспоставиме контакт.
Со развојот на вештачката интелигенција се појавуваат и услуги што предлагаат пораки, ги анализираат разговорите или настапуваат како лични советници за запознавање.
Што се оствари? Алгоритмите веќе посредуваат во љубовните врски. Но нема докази дека можат со сигурност да ја пресметаат долгорочната компатибилност меѓу две личности.
„Black Mirror“ не ја предвидува технологијата – туку човечкото однесување
Најточните „предвидувања“ на серијата не се роботите, имплантите или виртуелните светови. Нејзиниот вистински предмет е начинот на кој луѓето ги користат новите технологии: желбата за популарност, стравот од осаменост, потребата за контрола, љубопитноста и подготвеноста приватноста да се замени за удобност.
Дел од прикажаните технологии постоеле во рана форма уште кога биле снимени епизодите. Заслугата на „Black Mirror“ е во тоа што навреме ги препознала нивните можни последици.
Поради тоа, серијата не треба да се гледа како кристална топка што ја открива иднината. Таа е повеќе предупредувачки знак покрај патот – знак покрај кој современото општество понекогаш минува без да ја намали брзината.
Следниот текст во серијалот логично би можел да биде: „Што предвидоа ‘Симпсонови’ – вистински предвидувања или внимателно избрани случајности?“ Потоа би продолжиле со „Star Trek“, „The X-Files“, „Westworld“ и „Years and Years“.
