Елизабет Кејди Стентон: жената што ја започна борбата за право на глас во Америка

Во 1848 година, во мало место во државата Њујорк, таа ја напиша Декларацијата на чувства и побара нешто незамисливо за тоа време: право на глас за жените. Нејзината приказна е потсетник дека правата што денес ги земаме здраво за готово некој морал да ги извојува

Кога во 1848 година предложи жените да добијат право на глас, дури и нејзините најблиски соработници сметаа дека претерува. Елизабет Кејди Стентон, родена на 12 ноември 1815 година, не доживеа да гласа, но без нејзината борба историјата на демократијата денес ќе изгледаше поинаку.

Стентон е родена во Џонстаун, во државата Њујорк, како ќерка на угледен судија. Уште како девојче го слушала својот татко како им објаснува на жените дека законот не им дава речиси никакви права врз сопствениот имот, децата и животот. Неофицијално учела право во неговата канцеларија, иако знаела дека како жена никогаш нема да може да стане адвокатка. Токму оваа неправда ја обликувала нејзината животна борба.

Пресвртот се случил во 1840 година, на Светската конвенција против ропството во Лондон. Жените делегатки не смееле да учествуваат во дебатите и морале да седат зад завеса. Таму Стентон ја запознала активистката Лукреција Мот. Двете се договориле дека жените мора да се изборат за сопствените права, а не само да се борат за правата на другите.

Осум години подоцна, во јули 1848 година, тие ја организирале Конвенцијата во Сенека Фолс, првиот собир за правата на жените во САД. Стентон ја напишала Декларацијата на чувства, по примерот на американската Декларација за независност, со една клучна промена: во неа било наведено дека сите мажи и жени се создадени еднакви. Документот го потпишале 100 луѓе – 68 жени и 32 мажи. Но барањето за право на глас на жените било толку контроверзно што речиси било отфрлено.

Подоцна, заедно со Сузан Б. Ентони, Стентон во 1869 година го основала Националното здружение за женско право на глас и станала негова прва претседателка. Нејзините барања оделе и подалеку од оние на повеќето нејзини соработнички: се залагала за право на развод и еднакви права во бракот, а во „Библијата на жената“ ги критикувала верските толкувања што ги држеле жените во подредена положба. Тоа ја направило контроверзна дури и меѓу феминистките. Починала во 1902 година, 18 години пред жените во САД да го добијат правото на глас со усвојувањето на Деветнаесеттиот амандман во 1920 година.


И за Македонија нејзината приказна е повеќе од историја. Жените кај нас го добиле правото на глас по Втората светска војна, а Изборниот законик денес предвидува најмалку 40 отсто од кандидатите на изборните листи да бидат од помалку застапениот пол. Сепак, жените и понатаму се малцинство на функциите на кои се носат одлуките, од градоначалничките места до раководните позиции во институциите. Приказната на Стентон потсетува дека правото на глас е само почеток, а не и крај на борбата за еднаквост.

е-Трн да боцка во твојот инбокс