Македонија има економија во која дел од вработените веќе заработуваат речиси како нивните европски колеги, но голем дел од граѓаните сè уште се далеку од европскиот животен стандард. Разликата не е само во висината на платите, туку и во можностите што ги нуди економијата, достапноста на здравствената заштита и квалитетот на јавните услуги.

Најновиот Годишен извештај за конвергенција за 2026 година, претставен од Здружението за истражување и анализи ЗМАИ, открива значителни разлики меѓу различните категории вработени.

Додека примањата на најплатените 10 проценти од работниците достигнуваат дури 96 проценти од споредбеното европско ниво, најслабо платените 20 проценти достигнуваат само 58 проценти.

Овој јаз покажува дека економското приближување кон Европската унија не се случува подеднакво за сите. Одредени професии и сектори веќе се конкурентни според европските мерила, додека голем дел од работната сила останува концентриран во дејности со пониски плати и ограничени можности за напредување.

Работиме, но не создаваме доволно висока вредност

Еден од најважните показатели во извештајот е продуктивноста на трудот.

Според анализата, просечната бруто-плата во Македонија, пресметана според куповната моќ, достигнува околу 64 проценти од европскиот просек. Но продуктивноста по работник е на само 54 проценти и во последната година практично стагнира.

Тоа открива структурен проблем: македонската економија не создава доволно висока додадена вредност за да обезбеди побрзо и долгорочно одржливо зголемување на платите.

Зголемувањето на минималната плата и административните корекции на примањата можат да го подобрат непосредниот доход на работниците. Но, без инвестиции во технологии, нови производствени капацитети, знаење и повисока продуктивност, просторот за значително приближување до европските плати останува ограничен.

На сличен проблем предупреди и Светската банка во анализата објавена на 6 октомври годинава. Според нејзините процени, без посеопфатни реформи, економскиот раст на Македонија би можел да забави на просечно 2,4 проценти годишно до 2050 година.

Со реформи во управувањето, конкуренцијата, технологијата и вештините на работната сила, растот би можел да достигне 3,8 проценти. Во такво сценарио, до 2050 година би можеле да се создадат дополнителни 53.000 работни места, а за 196.000 постојни работници да се подобрат платите и условите за работа.

Европска плата не е исто што и европски стандард

Дури и кога платите растат, животниот стандард не зависи исклучиво од износот што работникот го добива на својата сметка.

Еден од најизразените примери е здравството.

Според извештајот, граѓаните во Македонија директно од свој џеб покриваат 39,6 проценти од вкупните здравствени расходи. Тоа е приближно двојно повеќе од европскиот просек.

Практично, дел од приходите на домаќинствата што би можеле да се користат за образование, домување, штедење или подобар животен стандард се трошат за здравствени услуги.

Слична е состојбата и со социјалната заштита, каде Македонија достигнува само околу една третина од европското ниво.

Тоа значи дека споредбата на номиналните плати не ја покажува целосната економска реалност. Две семејства со слична куповна моќ може да имаат многу различен квалитет на живот доколку едното има пристап до поквалитетно јавно здравство, социјална заштита и инфраструктура.

Македонија заостанува во создавањето подобри услови за живот

Македонија достигнува вкупно 64 проценти од просечното европско ниво на благосостојба. Но зад оваа бројка се кријат големи разлики меѓу секторите.

Додека здравството и дигитализацијата, според композитните показатели, се релативно блиску до европското ниво, инфраструктурата, економијата и животната средина значително заостануваат.

Особено загрижува што во 2025 година вкупното приближување кон ЕУ бележи мало назадување од 0,1 процентен поен. Во четири од осумте анализирани области има напредок, а во останатите четири влошување.

Оттука, прашањето не е само колку брзо ќе расте македонската економија, туку дали тој раст ќе резултира со подобра инфраструктура, поквалитетни јавни услуги и поголема економска сигурност за населението.

Може ли Македонија да излезе од моделот на евтин труд?

Еден од најголемите предизвици за домашната економија е преминот од модел заснован на релативно евтина работна сила кон модел во кој компаниите создаваат производи и услуги со поголема вредност.

Македонија со години се потпира на привлекување инвестиции, извозно ориентирани капацитети и конкурентни трошоци за работење. Но ваквиот модел сам по себе не гарантира дека поголем дел од работниците ќе добиваат плати блиски до европските.

Потребно е домашните компании да се вклучуваат во повисоките фази на производствените синџири, да инвестираат во истражување и развој, а образовниот систем да создава кадар што одговара на современите потреби на пазарот на трудот.

Светската банка посебно ги издвојува информатичките технологии и професионалните услуги како области со потенцијал за создавање подобро платени работни места. Но, за придобивките да бидат пошироки, потребни се поголеми вложувања во вештини, иновации и конкурентност.

Економскиот раст мора да се почувствува и надвор од статистиката

Најновите показатели отвораат суштинско прашање за идниот развој на Македонија: дали државата ќе продолжи да го мери економскиот успех првенствено преку растот на БДП и просечната плата, или ќе се насочи кон создавање услови во кои поголем дел од граѓаните ќе имаат корист од економскиот напредок?

Разликите меѓу највисоките и најниските плати, ограничената продуктивност и високите приватни трошоци за основни услуги покажуваат дека зголемувањето на доходот не е доволно само по себе.

Европскиот животен стандард подразбира не само подобра заработувачка, туку и функционални институции, сигурна инфраструктура, достапно здравство и можности за професионален развој.–