Балканските земји влегуваат во нова трка за повисоки плати. Србија од јануари 2027 година ја зголемува минималната заработка на околу 600 евра, Црна Гора најавува минимални нето-плати од 1.000 до 1.400 евра, Хрватска веќе има минимална бруто-плата од 1.050 евра, а Албанија годинава ја зголеми минималната заработка за 25 проценти. Во Македонија, минималната нето-плата изнесува 26.046 денари, односно околу 423 евра, а нејзиниот раст е врзан со законска формула. Но дали земјата може да го следи темпото на соседите и колку повисоките плати навистина го подобруваат животниот стандард?
Додека цените на храната, домувањето и услугите продолжуваат да го притискаат семејниот буџет, земјите од регионот сè повеќе се насочуваат кон зголемување на приходите на вработените.
Повисоките плати веќе не се само социјално прашање, туку и дел од економската политика со која владите се обидуваат да ја зголемат потрошувачката, да го задржат работоспособното население и да го намалат иселувањето.
Сепак, моделите се различни. Србија го зголемува законски утврдениот минималец, Црна Гора најавува радикална промена на системот на нето-примања, Хрватска постепено ги зголемува платите во рамките на европскиот пазар на труд, додека Албанија се обидува да го намали јазот со соседите.
Македонија, пак, се потпира на редовното законско усогласување на минималната плата, во услови кога синдикатите бараат позначително зголемување.
Србија: Од јануари минималната плата ќе изнесува 600 евра
Србија веќе донесе одлука за зголемување на минималната цена на трудот за 2027 година.
Од 1 јануари, минималната заработка ќе се пресметува по 405 динари нето за работен час, што претставува зголемување од 9,2 проценти во однос на 2026 година.
Според пресметките на Министерството за финансии, просечната месечна минимална заработка ќе достигне околу 70.470 динари, односно 600 евра. Точниот месечен износ ќе зависи од бројот на работни часови.
Ова е дел од пошироката политика на српската влада за зголемување на приходите и намалување на оптоварувањето на платите.
Покрај растот на минималната заработка, властите најавија и повисоки плати во јавниот сектор и дополнително усогласување на пензиите.
Сепак, за српските граѓани останува прашањето колку од повисоките приходи ќе се почувствуваат во секојдневниот живот, особено поради високите трошоци за храна, кирија и комунални услуги.
Зголемувањето на минималната плата за 9,2 проценти е значајно за работниците со најниски примања, но реалната корист ќе зависи од движењето на инфлацијата.
Црна Гора: Најавени минимални нето-плати од 1.000 до 1.400 евра
Црна Гора најавува една од најголемите промени во системот на плати во регионот.
Премиерот Милојко Спајиќ во септември го претстави таканаречениот „Еуро модел“, со кој од 1 јануари 2027 година се предвидуваат три нивоа на минимални нето-плати.
За работните места што бараат основно или пониско образование минималната плата треба да изнесува 1.000 евра, за средно образование 1.250 евра, а за високо образование 1.400 евра.
Владата усвои пакет законски решенија за овозможување на реформата, но конечната примена ќе зависи и од понатамошните законски и институционални чекори.
Новата политика вклучува и намалување на даночното оптоварување на трудот, со цел поголем дел од трошоците за плата да завршуваат кај работниците.
Според владините најави, реформата треба да придонесе и за значително зголемување на просечната нето-плата, која би можела да надмине 1.400 евра.
Но ваквите проекции допрва треба да се потврдат во практиката.
За црногорската економија, која во голема мера зависи од туризмот и услугите, главен предизвик ќе биде дали компаниите ќе можат да ги исплаќаат најавените износи без сериозни последици врз вработеноста и цените.
Од друга страна, Владата очекува повисоките плати да помогнат во задржувањето на работниците и враќањето на дел од иселеното население.
Хрватска: Минималната плата надмина 1.000 евра, се подготвува ново зголемување
Хрватска, како членка на Европската Унија, продолжува со политиката на постепено зголемување на минималните примања.
Во 2026 година минималната бруто-плата изнесува 1.050 евра, додека за 2027 година се подготвува ново зголемување.
Хрватското здружение на работодавачи предложи минималната плата да се зголеми за 3,5 проценти, односно на 1.086,75 евра бруто месечно. Ова е предлог на работодавачите, а не конечна одлука на Владата.
Владата треба да ја утврди минималната плата за следната година до крајот на октомври.
Долгорочната цел на хрватските власти е минималната бруто-плата да достигне 1.250 евра до 2028 година.
Според официјалните податоци, минималната плата во Хрватска значително се зголемила во последните години. Владата наведува дека номиналниот раст во нејзиниот мандат надминал 134 проценти.
Но Хрватска се соочува и со високи цени на недвижностите, раст на кириите и зголемени трошоци за секојдневниот живот.
Затоа, и покрај повисоките плати, куповната моќ останува едно од главните економски прашања.
Албанија: Минималната плата зголемена за 25 проценти, целта е 600 евра
Албанија од 1 јануари 2026 година ја зголеми минималната бруто-плата од 40.000 на 50.000 леки месечно, односно за 25 проценти.
Зголемувањето треба да опфати околу 308.000 вработени во приватниот и јавниот сектор.
Албанската влада најавува дека минималната заработка треба да продолжи да расте во следните години, со цел да достигне околу 600 евра во 2028 година и 700 евра до крајот на деценијата.
Паралелно, Албанија најавува усогласување на платите во јавната администрација и дополнителни зголемувања за наставниците, лекарите, полицијата и војската.
За дел од овие професии се предвидени различни стапки на раст, во зависност од работното место и квалификациите.
Политиката на повисоки плати е поврзана и со настојувањата на Албанија да го задржи работоспособното население.
Иселувањето, недостигот од квалификувани работници и потребата за подобра продуктивност остануваат значајни предизвици за нејзината економија.
Македонија: Минималната плата изнесува 26.046 денари, ново усогласување во март
Во Македонија минималната нето-плата по мартовското усогласување во 2026 година изнесува 26.046 денари, или приближно 423 евра.
Зголемувањето годинава изнесуваше 1.667 денари нето, согласно законската формула за усогласување.
За разлика од дел од земјите во регионот, каде што се најавуваат посебни владини модели и поголеми зголемувања, во Македонија минималната плата редовно се усогласува во март, земајќи ги предвид растот на просечната плата и трошоците за живот.
Следното редовно усогласување е предвидено за март 2027 година.
Истовремено, синдикатите бараат минималната плата да се зголеми на 600 евра, со образложение дека постојните примања не се доволни за покривање на основните животни трошоци.
Прашањето е особено актуелно во услови кога цените на храната, домувањето и услугите остануваат значителен товар за семејствата.
Но споредувањето со соседите бара внимание. На пример, 1.050 евра во Хрватска претставуваат бруто-плата, додека 600 евра во Србија се однесуваат на нето-примања. Црногорските најавени износи исто така се нето, а албанската минимална плата е изразена во бруто-износ.
Затоа едноставното споредување на бројките во евра не дава целосна слика за реалните примања на работниците.
Колку изнесуваат минималните плати во регионот?
| Држава | Минимална плата | Статус |
|---|---|---|
| Србија | Околу 600 € нето | Усвоено за 2027 |
| Црна Гора | 1.000–1.400 € нето | Најавен модел за 2027 |
| Хрватска | 1.050 € бруто | Важи во 2026 |
| Албанија | 50.000 леки бруто | Важи во 2026 |
| Македонија | 26.046 денари нето | Важи од март 2026 |
Износите не се директно споредливи поради разликите меѓу бруто и нето-плати, работни часови и национални даночни системи.
Повисоки плати, но дали и подобар живот?
Растот на минималните плати во регионот покажува дека владите сè повеќе го гледаат зголемувањето на приходите како инструмент за подобрување на животниот стандард и задржување на работниците.
Но постои важна разлика меѓу номиналниот и реалниот раст на платите.
Ако платата се зголеми за 10 проценти, а трошоците за живот пораснат за 8 проценти, подобрувањето на куповната моќ е многу помало од она што го покажува самото зголемување.
Исто така, значително зголемување на минималната плата може да има различни последици за големите компании и малите семејни бизниси.
За некои претпријатија повисоките плати можат да бидат поттик за инвестиции во технологија и продуктивност, додека за други претставуваат дополнителен трошок што може да влијае врз цените или вработувањата.
Затоа економската одржливост на растот на платите зависи и од тоа дали истовремено растат производството, продуктивноста и конкурентноста.
За Македонија посебно значајно е прашањето како да се создадат повеќе работни места со висока додадена вредност, кои ќе овозможуваат поголеми плати без долгорочно да се наруши конкурентноста на домашните компании.
Во спротивно, зголемувањето на минималната плата може да го ублажи притисокот врз најнископлатените работници, но нема само по себе да ги реши структурните проблеми на економијата.
Балканот очигледно влегува во период на повисоки минимални примања. Србија од јануари оди кон 600 евра, Црна Гора најавува значително повисоки износи, Хрватска продолжува со усогласувањето, а Албанија веќе направи зголемување од 25 проценти.
За Македонија предизвикот е како растот на платите да биде доволно брз за да ја подобри куповната моќ на граѓаните, а истовремено да биде поддржан со раст на продуктивноста и економската активност.
Бидејќи на крајот, за работниците не е најважно само колку евра пишува на платниот список, туку колку храна, услуги, домување и сигурност можат да обезбедат со својата заработка.
