Теписи, черги, завеси, облека, влажни марамчиња, па дури и остатоци од текстил. Ова не е содржината на некоја дива депонија, туку отпадот што комуналните екипи го извлекле од канализациски колектор во скопската населба Хром.

Интервенцијата на улицата „Воин Драшкоци“ спречила посериозен проблем со канализацискиот систем, но зад овој настан останува прашање на кое многу потешко се наоѓа одговор: како е можно некој да помисли дека канализацијата е соодветно место за фрлање теписон, завеса или стара облека?

И уште поважно, што зборува ваквото однесување за нашата општа култура?

Чисто дома, а надвор нека му ја мисли некој друг

Во Македонија често може да се забележи необичен контраст. Домовите се чистат, се уредуваат, се реновираат, се вложува во мебел и ентериер, но односот кон просторот надвор од влезната врата неретко е сосема поинаков.

Ѓубре покрај контејнерите, кабаст отпад на тротоарите, догорчиња од цигари по улиците, отпад фрлен од автомобил и уништени јавни површини се сцени што одамна престанале да бидат изненадување.

Како чистотата да завршува таму каде што почнува заедничкиот простор.

Случајот во Хром го покажува токму овој проблем, само во многу поекстремна форма.

Канализацијата е инфраструктура што сите ја користиме, но често ја забележуваме дури кога ќе престане да функционира.

Тогаш виновникот се бара во комуналните претпријатија, општината, старите цевки или институциите.

Но, кој е одговорен кога во канализацискиот систем завршуваат предмети што никогаш не смееле да бидат таму?

Канализацијата не е контејнер, ниту контејнерот е депонија за мебел

Надлежните информираа дека при интервенцијата во Хром биле извадени големи количества текстилен отпад и други материјали и дека проблемот е предизвикан од човечки фактор и дека навремената интервенција спречила посериозни последици.

Но, овој случај е само повод да се зборува за поширок проблем.

Културата на одлагање отпад не се сведува само на тоа дали некој знае каде треба да ја фрли пластичната амбалажа.

Таа подразбира разбирање дека секое наше однесување во заедничкиот простор има последици.

Влажните марамчиња, на пример, не се распаѓаат во вода како тоалетната хартија. Тие можат да се заплеткуваат со други материјали и да создаваат сериозни затнувања.

Текстилот и кабастиот отпад можат уште побрзо да го блокираат протокот.

Кога ќе се затне канализациски колектор, последиците не ги чувствува само оној што го фрлил отпадот. Можат да бидат засегнати цели улици и населби.

Некултурата има цена, а ја плаќаме сите

Секое вакво затнување значи дополнителна интервенција, ангажирање работници, специјализирана механизација и трошоци за одржување на системот.

Во посериозни случаи може да дојде до излевање отпадни води, оштетување инфраструктура или загрозување на хигиенските услови.

Дури и кога проблемот ќе се реши навреме, како во Хром, ресурсите потрошени за санирање последици од непрописно фрлен отпад можеле да се искористат за други комунални потреби.

И тука се крие најголемиот парадокс.

Некој се ослободува од сопствениот отпад за неколку секунди, а потоа десетици луѓе мораат да работат за да ја отстранат последицата.

Тоа е практичниот резултат од ставот дека јавниот простор не е ничија лична грижа.

Сите сакаме европски град, но дали се однесуваме како негови жители?

Често зборуваме за европски стандарди, модерни градови, подобра инфраструктура и почиста животна средина.

Но, европскиот стандард не се создава само со нов асфалт, реконструирани улици, подземни контејнери или инвестиции во канализациската мрежа.

Потребна е и култура на користење и зачувување на она што е изградено.

Може да се постави нова канализација, но ако во неа завршуваат теписи и завеси, ниту најсовремената инфраструктура не може неограничено да го издржи таквото однесување.

Може да се постават нови корпи за отпадоци, но тие нема да имаат ефект ако луѓето продолжат да фрлаат отпад каде што ќе стигнат.

Од друга страна, ни одговорноста на граѓаните не може да биде изговор за институциите да не обезбедуваат редовно собирање отпад, достапни услуги за кабаст отпад и функционална комунална инфраструктура.

За чист и уреден град потребни се и одговорни граѓани и институции што си ја вршат работата.

Општата култура не се учи само на училиште

Често се мисли дека општата култура е поврзана со образованието, читањето книги, познавањето историја, уметност или правилното однесување во јавност.

Но, таа се препознава и во многу поедноставни ситуации.

Дали ќе го фрлиме отпадот на соодветно место? Дали ќе го оставиме чист просторот што го користат и други луѓе? Дали ќе пријавиме оштетена инфраструктура? Дали ќе го научиме детето дека улицата не е продолжение на домашната корпа за отпадоци?

Тоа се мали секојдневни одлуки преку кои се гради односот кон заедницата.

Во општество во кое јавниот простор се доживува како заедничка вредност, правилата не се почитуваат само од страв од казна, туку и од свест дека нивното непочитување им штети на другите.

А во општество во кое секој гледа само да го отстрани сопствениот проблем, последиците порано или подоцна стануваат заеднички.

Можеби проблемот не е само во канализацијата

Случајот во Хром заврши со успешна интервенција. Според информациите на општината, посериозните последици биле избегнати.

Но, прашањето не е дали комуналните служби следниот пат повторно ќе успеат да ја исчистат канализацијата.

Прашањето е дали сме подготвени да го промениме односот кон средината во која живееме.

Зашто, колку и да вложуваме во инфраструктура, паркови, улици и јавни простори, тие нема да останат функционални и чисти без основна граѓанска одговорност.