Доналд Трамп пред две години се врати во Белата куќа со ветувања за поевтин живот, посилна економија и Америка што нема да влегува во нови војни. Но токму поскапувањата и војната со Иран се покажаа како најголеми политички проблеми за неговата Републиканска партија. На изборите од 3 ноември, демократите освоија контрола врз двата дома на американскиот Конгрес, нанесувајќи му тежок пораз на претседателот на половина од неговиот втор мандат.
Иако американските претседатели традиционално губат дел од поддршката на изборите на средината од мандатот, овојпат поразот на републиканците е значително поширок. Демократите победија и во сојузни држави што со децении се сметаа за сигурни републикански упоришта.
Според прелиминарните резултати, демократите обезбедија најмалку 54 места во Сенатот, додека во Претставничкиот дом ја надминаа границата од 218 места потребна за мнозинство. Пребројувањето во дел од изборните единици сè уште продолжува.
Скапата храна го победи политичкиот маркетинг
Најсилниот удар за републиканците дојде од економијата. Додека Трамп зборуваше за американската економска моќ, гласачите се соочуваа со сè повисоки трошоци за храна, гориво и секојдневен живот.
Во годината до септември, потрошувачките цени во САД пораснале за 3,7 проценти. Анкетите покажале дека 79 проценти од гласачите чувствувале сериозни или умерени финансиски тешкотии поради инфлацијата.
За повеќе од шест од десет испитаници, одговорноста за високите цени лежи кај политиките на Трамп.
Незадоволството било особено видливо кај гласачите што претходно ги поддржувале републиканците, но овојпат решиле да гласаат за демократите.
Војната со Иран стана сметка што ја платија гласачите
Вториот голем удар дојде од Блискиот Исток.
Војната со Иран, започната во февруари, предизвика сериозни нарушувања во снабдувањето со нафта и гас, особено по ограничувањето на пловидбата низ Ормускиот Теснец.
Последиците директно се почувствуваа на американските бензински пумпи.
Според анкетите наведени во анализата на Би-би-си, 63 проценти од испитаниците сметаат дека американската воена акција против Иран била погрешна одлука. Дури 74 проценти изјавиле дека конфликтот бил пресуден или многу важен фактор при гласањето.
За дел од поддржувачите на движењето МАГА, војната претставува и политичко разочарување. Трамп ја градеше својата кампања врз принципот „Америка на прво место“, ветувајќи дека земјата нема да се впушта во нови воени конфликти.
По изборите и самиот претседател призна дека војната одиграла улога во поразот.
Демократите зборуваа за паричниците, Трамп за себе
Додека републиканците се обидуваа изборите да ги претворат во гласање за поддршка на претседателот, демократите се концентрираа на поедноставна порака: колку чини животот во Америка?
Нивните кандидати зборуваа за високите трошоци за здравствена заштита, скапите намирници, корупцијата и финансиската несигурност.
Во Тексас, демократот Џејмс Таларико успеа да привлече гласачи и надвор од традиционалната демократска база. Во Џорџија, сенаторот Џон Ософ освои нов мандат со кампања насочена кон трошоците за живот и политичката одговорност.
Демократите остварија значајни победи и во Канзас, Ајова и Јужна Каролина, покажувајќи дека незадоволството од републиканската власт се проширило далеку над вообичаените изборни боишта.
Трамп повеќе не е гаранција за победа
Уште еден проблем за републиканците беше падот на популарноста на претседателот.
Трамп ги повикуваше своите поддржувачи да гласаат како и тој лично да е на гласачкото ливче. Но, оваа стратегија не го даде очекуваниот резултат.
Наместо да ги мобилизира републиканските гласачи, неговото силно присуство во кампањата дополнително ги поттикна противниците.
Изборите покажаа дека политичкиот бренд на Трамп повеќе не обезбедува автоматска победа, дури ни во државите во кои тој убедливо победуваше.
Латиноамериканците и афроамериканските гласачи повторно се свртеа кон демократите
Една од најзначајните промени се случи кај гласачките групи што на претседателските избори во 2024 година покажаа поголема поддршка за Трамп.
Демократите победија во трите изборни единици за Претставничкиот дом долж границата меѓу Тексас и Мексико, во кои мнозинството жители се од латиноамериканско потекло.
Според анализата што ја пренесува Би-би-си, во изборните окрузи со мнозинско латиноамериканско население е забележано поместување од повеќе од 22 процентни поени против републиканските кандидати за Сенат, во споредба со претседателските избори во 2020 година.
Слични промени се забележани и во изборните окрузи со мнозинско афроамериканско население.
Незадоволството од имиграциската политика дополнително го отежна обидот на републиканците да ја задржат поддршката на овие гласачи.
Што значи поразот за следните две години?
Со контролата врз двата дома на Конгресот, демократите добиваат значително поголема можност да ги блокираат законските иницијативи на Трамп, да започнуваат истраги за неговата администрација и да бараат политичка одговорност.
Сепак, претседателот го задржува правото на вето, а демократите немаат доволно големо мнозинство за самостојно да го надминат. Тоа најавува период на политички судири и тешки преговори во Вашингтон.
Поразот отвора и прашање за иднината на Републиканската партија и нејзиниот кандидат на претседателските избори во 2028 година.
Но најсилната порака од гласањето е економска. Американците покажаа дека политичките ветувања за национална моќ и безбедност имаат ограничена вредност кога цените во продавниците растат, горивото поскапува, а војната станува дел од секојдневната финансиска сметка.
