Стечајот на Алта банка отвори бројни прашања за судбината на парите што инвестициските фондови на Банка Интеза ги чуваа на орочени депозити во оваа банка. Иако од Интеза тврдат дека се неточни наводите за можната загуба на средствата на вложувачите, дел од парите во моментов се недостапни. Нивната конечна судбина ќе зависи од исходот на стечајната постапка, исто како и во случајот со депозитите на другите клиенти.

Се поставува прашањето што значи ова за граѓаните што вложувале во инвестициските фондови на Интеза и колку целиот случај со Алта банка може да ја разниша довербата во банкарскиот сектор.

Откако Банка Интеза соопшти дека се неточни тврдењата оти вложувачите во фондовите „Интеза Инвест Кеш Динар“ и „Интеза Инвест Кеш Евро“ нема да остварат добивка поради изложеноста кон Алта банка, се појавија дилеми за тоа колкав износ бил вложен и какви последици може да има тоа за сопствениците на инвестициски удели.

Друштвото за управување со инвестициски фондови „Интеза Инвест“ на 3 ноември соопшти дека се неточни наводите во дел од медиумите и на социјалните мрежи дека вложувачите во фондовите „Интеза Инвест Кеш Динар“ и „Интеза Инвест Кеш Евро“ „нема да имаат добивка од своите вложувања, бидејќи дел од нивните пари биле вложени во Алта банка“.

Од компанијата прецизираа дека во Алта банка биле пласирани само 0,83 и 1,17 отсто од средствата на двата фонда, и тоа во форма на орочени депозити.

„Интеза Инвест“ најави дека во име на фондовите ќе ги преземе сите потребни чекори за заштита на интересите на инвеститорите и ќе ги пријави побарувањата во претстојната стечајна постапка. Секој износ што ќе биде наплатен ќе стане дел од имотот на фондовите и позитивно ќе влијае врз вредноста на инвестицискиот удел, наведоа од компанијата. Додадоа и дека другите фондови со кои управуваат немале изложеност кон Алта банка.

Според дополнителното појаснување, станува збор за орочени депозити кај Алта банка. Тие изнесувале 0,84, односно 1,17 отсто од имотот на двата фонда, што е под законски дозволените ограничувања.

Како што објаснува за „Еуроњуз Србија“ уредникот на порталот „Каматица“, Душан Узелац, токму фактот дека парите биле пласирани во форма на орочени депозити е важен за разбирање на целата ситуација.

„Со самата недостапност на тие средства, поради отворањето на стечајната постапка и чекањето таа да заврши, дошло до корекција на вредноста на инвестицискиот удел. Сепак, тоа не значи дека парите се дефинитивно изгубени, туку дека во моментов се недостапни. Дури по завршувањето на стечајната постапка ќе се знае колкав дел од парите може да биде вратен“, објаснува Узелац.

Што значи ова за граѓаните што вложувале во фондовите?

Според него, вложувачите не треба да очекуваат дека овој настан автоматски значи губење на сите пари што им ги довериле на инвестициските фондови. Инвестициските фондови функционираат според принципот на диверзификација, односно распределување на средствата во различни видови вложувања. Целта е да се ограничат ризиците доколку се појават проблеми со одделни пласмани.

„Тие имаат законски ограничувања во однос на тоа во што и колкав дел од имотот на фондот смеат да вложуваат, токму за да се обезбеди стабилност и во вакви ситуации. Ова не би требало да има поголемо влијание врз вложувачите, освен можниот пад на вредноста на инвестицискиот удел. Ако останатите пласмани на фондот не се проблематични, ова е само ограничен удар врз неговата вредност до завршувањето на стечајната постапка“, наведува Узелац.

Тој потсетува дека во овој случај не станува збор за компанија што ја изгубила пазарната вредност и отишла во стечај, туку за банка чии депоненти сега чекаат да се утврди стечајната маса и можноста за враќање на средствата.

Недостапноста на парите отвори прашања и за исплатите

Дополнителна загриженост кај вложувачите во инвестициските фондови на Банка Интеза предизвикаа објави на социјалните мрежи дека некои клиенти наводно не можеле да ги повлечат средствата од фондовите во очекуваниот рок.

Една 52-годишна жителка на Белград за „Еуроњуз Србија“ раскажала дека на 2 ноември наутро во мобилната апликација видела дека во фондот има 6.000 динари од тримесечниот принос на вложениот износ. Подоцна истиот ден забележала дека сумата се намалила на околу 1.700 динари.

Таа раскажала дека се јавила во банката, а потоа и лично отишла во експозитура. Службеничката ѝ рекла дека сè уште може во секој момент да ги повлече средствата од фондот и ѝ ги префрлила на сметката, со напомена дека парите ќе бидат видливи дури следниот ден по 14 часот. Според нејзините зборови, средствата биле префрлени на сметката следниот ден по 14 часот. Кога посочила дека при вложувањето не ѝ било кажано дека дел од депозитите се чуваат во Алта банка, службеничката ѝ одговорила дека ни таа не знаела за тоа.

Узелац вели дека вработените во банкарските експозитури не мора да бидат запознаени со сите детали од инвестициската политика на фондовите.

„Не знаат сите вработени во банката како функционира портфолиото и каде се пласирани парите. Тоа е работа на портфолио-менаџерите. Затоа од поединечни разговори со службениците не треба да се извлекуваат заклучоци за целокупното работење на фондот“, објаснува тој.

Алта банка – изолиран случај или сериозен удар врз довербата во банкарскиот систем?

Узелац смета дека случајот претставува сериозен удар врз довербата на граѓаните во финансискиот систем. Според неговата процена, банкарскиот сектор во Србија и натаму е стабилен и функционира, но проблемот е во тоа што просечниот граѓанин често не ги разбира механизмите што се активираат кога на некоја банка ѝ се одзема дозволата за работа и се отвора стечајна постапка.

„Кога просечен штедач со свои 10.000 евра во банка ќе прочита нешто што не го разбира – што е Агенцијата за осигурување на депозити, што е стечај, што е Народната банка на Србија и како функционира банкарскиот надзор – едноставно се плаши и оди на шалтер да си ги побара парите назад. Губењето на довербата во механизмот и системот природно создава недоверба и кон банката“, истакнува соговорникот на „Еуроњуз Србија“.

Тој додава дека токму нарушувањето на довербата во институциите може да биде посериозна последица од самиот финансиски губиток што би можел да настане поради средствата блокирани во Алта банка.

Посебно внимание, според него, заслужуваат околностите што му претходеле на одземањето на дозволата за работа на Алта банка и отворањето на стечајната постапка.

Тој укажува на потребата да се утврди што точно се случувало со депозитите, дали имало неправилности при нивното повлекување и дали извештаите за тие трансакции биле во согласност со реалната состојба. Алта банка на 29 октомври соопшти дека негативните медиумски написи се дел од, како што наведоа, организирана хајка насочена кон нарушување на угледот на банката и потиснување на резултатите од нејзиното работење.

Народната банка на Србија следниот ден ѝ ја одзеде дозволата за работа. Веќе на 31 октомври Алта банка на својата веб-страница објави дека, согласно одлуките на надлежните регулаторни органи, над банката е отворена стечајна постапка.