На 3 ноември банката „Алта“ замина во стечај, еден ден откако беше уапсен нејзиниот сопственик Давор Мацура, осомничен дека од банкарскиот трезор изнел стотици милиони евра во готовина. Дозволата за работа на банката ѝ беше одземена помалку од една недела по парламентарните избори во Србија, на кои Српската напредна странка на Александар Вучиќ ја загуби власта. Мацура во јавноста беше претставуван како бизнисмен близок до оваа партија, а во брзиот подем на неговата банка значајна улога имала и соработката со државата, пишува Радио Слободна Европа.

Години пред ненадејниот крах, и Мацура и „Алта“ бележеа вртоглав раст, додека банката привлекуваше сметки на голем број јавни претпријатија.

„Или пропаѓањето се случило преку ноќ, во што не би поверувал дека е случај овде, или во централната банка знаеле каква е ситуацијата, но не смееле порано да реагираат бидејќи биле исклучително зависни од власта“, оценува економистот Горан Радосављевиќ.

Додека обвинителството проверува дали парите излегле од земјата пред одземањето на дозволата, сопственикот на банката е осомничен дека од трезорот изнел стотици милиони евра во готовина.

Радио Слободна Европа (РСЕ) утврди дека сметки во „Алта“ имале повеќе од 40 јавни претпријатија и десетици компании во државна сопственост. Поради сомневања за перење пари и прашања околу потеклото на капиталот, банката била под лупа на европските институции, а во октомври од САД пристигнало и барање за воведување санкции против нејзиниот сопственик.

Од мала банка до биланс од 1,82 милијарди евра

Банката под името „Алта“ е основана во 2020 година, кога компанијата на Давор Мацура го купила државниот пакет акции во некогашната ЈУБМЕС банка, која се занимавала со меѓународен платен промет. Со последователното откупување на акциите, групацијата „Алта“ станала нејзин целосен сопственик. Во следните години европските институции отворале прашања за потеклото на капиталот и сомневања за перење пари, додека од банката ги отфрлале сите обвинувања за можни злоупотреби.

Според економистот Александар Стевановиќ, брзината со која растела банката требало да биде сериозен сигнал за Народната банка на Србија, како државен регулатор.

„Алармот требало да се вклучи поради прекумерната ликвидност и чувањето огромни количества готовина. Тоа е целосно невообичаено за една банка и имало многу показатели дека таму се случуваат работи што не се нормални“, вели Стевановиќ.

Според последниот финансиски извештај, од јуни 2026 година, билансната сума на банката изнесувала околу 1,82 милијарди евра. За само шест месеци, односно во споредба со крајот на 2025 година, таа пораснала за 170 милиони евра. Растот бил забележлив и во претходниот период. Од крајот на 2024 до крајот на 2025 година, билансната сума се зголемила за 60 проценти. Истовремено растеле приходите од камати и провизии, средствата кај Народната банка на Србија, како и кредитите и депозитите.

„Сега треба да сносат одговорност и луѓето во Народната банка, бидејќи не можете да бидете контролна институција, а потоа да кажете дека не знаете што се случило“, вели економистот Горан Радосављевиќ.

На чело на Народната банка на Србија од 2012 година е функционерката на Српската напредна странка, Јоргованка Табаковиќ. Таа јавно не се огласила по пропаѓањето на „Алта“ и изборите на кои нејзината партија ја загуби власта по 14 години.

Во образложението за одземање на дозволата, Народната банка на Србија на 31 октомври соопшти дека финансиската состојба на банката значително се влошила и дека биле загрозени интересите на штедачите. Истиот ден четворица вицегувернери побарале обвинителството да ги испита сите околности. Тие навеле дека за состојбата во банката, која „драстично отстапувала од извештаите што им биле доставувани“, дознале дури на итната седница одржана вечерта на 30 октомври.

„Сигурен сум дека банката немаше да биде затворена доколку изборните резултати беа поинакви“, оценува Стевановиќ.

Сомневања дека парите биле изнесени од земјата

„Ако некој по губењето на изборите решил да извлече големо количество пари од банката и тоа да го направи брзо, некој морал да му го дозволи тоа“, вели Радосављевиќ, укажувајќи на одговорноста на Народната банка.

Обвинителството за организиран криминал побарало од Народната банка податоци за сите трансакции, конверзијата и одливот на пари од сметките на „Алта“ во странство. Народната банка доставила податоци до 20 септември. Во одговорот до обвинителството било наведено дека извештајот за периодот по тој датум ќе може да биде доставен по 4 ноември.

Доколку се утврди дека парите незаконски биле префрлени во странство, нивното враќање ќе зависи од тоа каде завршиле.

„Претпоставките укажуваат дека парите заминале во насока на земји што во овој момент се изолирани од меѓународниот пазар или што и претходно биле база за некои незаконски активности што одамна се случувале во Србија“, вели Стевановиќ.

На 2 ноември беше приведен и сопственикот на банката, Давор Мацура, под сомнение дека од трезорот во готовина изнел околу 383 милиони евра.

„Ако тоа навистина се случило, останувам запрепастен. Тоа е кривично дело“, вели Стевановиќ.

Државните претпријатија ги префрлале плаќањата преку „Алта“

Растот на „Алта“, која контролирала околу три проценти од вкупниот банкарски пазар во Србија, бил проследен со интензивна соработка со јавни и државни претпријатија. Во средината на 2025 година, граѓаните на Белград добиле известување дека сметките за струја повеќе не треба да ги плаќаат на сметката на Електростопанството на Србија (ЕПС) во државната Управа за трезор, туку на сметката на ова јавно претпријатие во „Алта“.

ЕПС тогаш соопштил дека „Алта“ е само една од деловните банки со кои има успешна соработка, но договорите со деталите за таа соработка не биле објавени.

„Со префрлањето на плаќањата се зголемувала ликвидноста на банката. Знаете ли што значи кога некој ќе ви го пренасочи прометот на ЕПС, кој се мери со стотици милијарди динари? Преку ноќ станувате важен фактор во финансискиот систем“, објаснува Радосављевиќ.

Две години претходно, „Алта“ започнала да посредува и во електронското плаќање на сметките за струја преку апликацијата на ЕПС „Увид во сметката“. По одземањето на дозволата за работа на банката, ЕПС соопштил дека апликацијата привремено нема да биде достапна, а граѓаните добиле нови инструкции за плаќање.

Од претпријатието увериле дека неговото работење не е загрозено. Навеле дека парите од наплатата на сметките не ги чувале во „Алта“ и дека во моментот на одземањето на дозволата таму се наоѓале помалку од 0,5 проценти од вкупниот месечен прилив од наплатата на струјата.

„ЕПС ќе ги побарува тие средства во стечајната постапка“, соопштиле од претпријатието на 3 ноември.

ЕПС има сметки и во уште девет банки во Србија, а најголемиот дел од платниот промет го реализира преку државната Поштенска штедилница. Во стечајната постапка своите средства ќе ги побаруваат и сите клиенти кои во „Алта“ имале депозити поголеми од осигурениот износ од 50.000 евра.

Повеќе од 40 јавни претпријатија имале сметки во банката

Истражувањето на РСЕ покажало дека сметки во „Алта“ имале повеќе од 40 јавни претпријатија и десетици компании во државна сопственост. Меѓу нив се некои од најголемите компании во Србија, како Нафтената индустрија на Србија (НИС), која поради мнозинската руска сопственост е под американски санкции.

Сметки во банката имале и државните претпријатија Пошта на Србија и Југоимпорт, компанија што се занимава со трговија со оружје. На списокот се и Телеком Србија, ЕКСПО, Србијашуме, Транспортгас Србија, Државната лотарија на Србија и аеродромот „Никола Тесла“.

Од Телеком Србија за РСЕ изјавиле дека нивното работење не е загрозено, дека преку сметките во „Алта“ не реализирале платен промет и дека депозитите на компанијата во банката биле помали од 50.000 евра.

Според неофицијални информации на РСЕ, не е загрозено ниту работењето на НИС. Сметки во „Алта“ имале и 13 директни буџетски корисници. Меѓу нив се Министерството за земјоделство, Покраинскиот секретаријат за финансии, како и градовите Белград, Лесковац, Врање, Прокупље и Бор, заедно со неколку градски општини.

На списокот се наоѓа и Српската православна црква. Не е познато колку пари имале овие институции и компании во банката во моментот кога нивните средства биле блокирани. На крајот на 2025 година „Алта“ имала околу 66.000 клиенти – приближно 56.000 граѓани и 10.000 компании. Само една година претходно имала околу 47.000 клиенти.

Барање за американски санкции и сомневања за перење пари

Сопственикот на групацијата „Алта“ е еден од четворицата бизнисмени блиски до дотогашната власт во Србија за кои било побарано воведување американски санкции. Барањето до американскиот државен секретар Марко Рубио на 14 октомври го упатил републиканскиот конгресмен Џо Вилсон. Во писмото, во кое РСЕ имал увид, тој побарал на Мацура да му биде забрането патувањето во САД и користењето на американскиот финансиски систем, наведувајќи дека „Алта“ е вмешана во активности поврзани со перење пари.

Од банката ги отфрлиле овие тврдења како невистинити.

Две години претходно, Мацура се нашол и под лупата на Европската централна банка поради сомневања за соодветноста на контролите против перење пари и прашањата за потеклото на капиталот. „Фајненшл тајмс“ во 2024 година објавил дека Европската централна банка со месеци ја проверувала компанијата „Алта пеј“ на Мацура, поради начинот на кој таа, заедно со компанијата „Дипломат пеј“, стекнала удел во австриската банка „Аддико“.

Од „Алта пеј“ тогаш соопштиле дека немаат сознанија за таква истрага.

Мацура го привлече вниманието на јавноста и во средината на октомври 2026 година, кога бил вратен од аеродромот во Подгорица, откако не му бил дозволен влез во Црна Гора. Од компанијата тогаш соопштиле дека не му била објаснета причината за забраната, а во записникот на граничната полиција било наведено дека станува збор за „заштита на националната, односно внатрешната безбедност“.

Од менувачница до бизнис-империја

Давор Мацура ја започнал кариерата во 2008 година како сопственик на менувачница во белградската населба Земун. Шест години подоцна ја основал компанијата „Алта“, со основен капитал од околу девет евра.

Компанијата постепено ја проширувала дејноста – од менувачки работи кон платежни услуги. Во 2019 година го променила името во „Алта пеј груп“, а во 2025 година започнала да работи како групацијата „Алта“, во која Мацура има целосна сопственост.

Според јавно достапните податоци на Агенцијата за привредни регистри, основниот капитал на компанијата од 2014 година пораснал на околу 195 милиони евра. Денес Мацура има сопственички удел во повеќе од десет компании, а покрај банкарството, неговите деловни интереси опфаќаат и недвижности и трговија. Неговите бизниси се прошириле и во регионот.

Што поседува „Алта“ во земјите од регионот?

Групацијата „Алта“ купила банка и осигурителна компанија во Северна Македонија. По одземањето на лиценцата на банката во Србија, Народната банка на Северна Македонија воведе привремена администрација во „Алта банка“ во Битола и го ограничи располагањето со средствата на клиентите.

Во Црна Гора „Алта“ не работела како класична банка, но нејзината компанија „Алта пеј Подгорица“ обезбедувала платежни услуги и овозможувала трансфер на пари. Централната банка на Црна Гора ѝ го одзела одобрението за работа на 1 ноември.

Спорни недвижности и зделки со државен имот

Мацура бил сопственик и на градежната компанија „Даница парк“, која престанала да работи во 2024 година. Компанијата поседувала парцели во луксузната белградска населба Дедиње, кои денес се поврзуваат со Звонко Веселиновиќ и Милан Радоичиќ. Двајцата се под меѓународни санкции поради обвинувања за организиран криминал, а Радоичиќ е на меѓународна потерница поради организирање вооружен напад на северот на Косово.

Истражувачкиот портал БИРН претходно објави дека компанијата „Даница парк“ била сопственик на парцелите и инвеститор на изградбата на луксузни вили, поставени една до друга. Денес нивни сопственички се сегашната сопруга на Веселиновиќ и поранешната сопруга на Радоичиќ.

Радио Слободна Европа истражувало и како на овие парцели биле изградени стотици квадратни метри без потребните дозволи и без пријавени градежни работи. Друга градежна компанија на Мацура, „АБЛ солвент“, во 2021 година го купила поранешниот комплекс на Индустријата за мотори и трактори (ИМТ) во Белград, кој бил во стечај, за околу 70 милиони евра.

На таа локација била најавена изградба на луксузен станбено-деловен комплекс. Проектот предизвикал критики од дел од стручната јавност поради урбанизмот подреден на интересите на инвеститорите, но и поради нетранспарентниот начин на кој компанијата на Мацура дошла до државниот имот.

Последниот голем деловен потфат пред октомвриските избори било преземањето на трговските синџири „Идеа маркети“ и поврзаните компании. Холдинг-компанијата на Мацура, „Алта ритејл“, го купила системот од хрватската групација „Фортенова“, во чиј состав работат трговските брендови „Идеа“, „Рода“ и „Меркатор“.

Според податоците на веб-страницата на „Идеа“, синџирот опфаќа повеќе од 300 продавници во над 80 градови во Србија и вработува повеќе од 6.500 луѓе. Во октомври 2025 година била најавена и изградбата на 125 метри високата „Алта кула“, со станови и ново седиште на банката. Само една година подоцна, банката што требало да биде сместена во кулата замина во стечај.