Откако Народната банка на Србија (НБС) ѝ ја одзеде дозволата за работа на Алта банка, а нејзиниот сопственик Давор Мацура беше уапсен под сомнение дека од трезорот изнел околу 380 милиони евра, во центарот на скандалот се најде и раководството на централната банка.

Покрај гувернерката Јоргованка Табаковиќ, критиките се насочени и кон четворицата вицегувернери – Жељко Јовиќ, Ана Ивановиќ, Драгана Станиќ и Никола Драгашевиќ.

Иако раководат со клучни сектори во централната банка, иако адвокатот Иван Ниниќ неколку дена претходно јавно предупредувал на сомнителни активности во банката на Давор Мацура, вицегувернерите тврдат дека за случувањата дознале дури во доцните вечерни часови, непосредно пред затворањето на банката.

На вонредната седница тврделе дека дознале дури во петокот навечер

Во официјалното обраќање по одземањето на дозволата за работа на Алта банка на 31 октомври, вицегувернерите побарале обвинителството да го испита целиот случај. Тие тврдат дека за катастрофалната состојба дознале дури на итната седница на Извршниот одбор, одржана вечерта на 30 октомври 2026 година.

Според нивните наводи, извештаите што Алта банка со години ги доставувала до централната банка драстично се разликувале од реалната состојба.

„Сметаме дека е особено важно да се утврди кога и на кое ниво на раководење постоеле сознанија за воочените ризици и неправилности, како биле разгледувани наодите, стручните процени и предупредувањата на вработените во надлежните организациски единици, како и дали врз основа на достапните информации навремено биле преземени соодветни мерки“, навеле вицегувернерите во заедничкото обраќање.

Статутот предвидува одговорност за пропустите во секторите

Сепак, обидот за дистанцирање од одговорноста се судира со Статутот на Народната банка на Србија, кој ги дефинира надлежностите на вицегувернерите.

Според највисокиот акт на институцијата:

Раководење со организациските единици: Вицегувернерите раководат со основните организациски единици на централната банка.

Директна одговорност: Во Статутот изречно се наведува дека тие се „одговорни за донесување акти и преземање активности од делокругот на единиците со чија работа раководат, односно одговорни се за пропустите во работата на тие единици“.

Надзор над документацијата: Гувернерката и вицегувернерите имаат законска одговорност за воспоставување безбеден систем за управување со информациите и документите.

Станува збор за функционери со долгогодишно искуство во системот на централната банка. Жељко Јовиќ е во НБС од 2012 година, каде што раководел со Секторот за контрола на работењето на банките и Управата за надзор над финансиските институции. Ана Ивановиќ е во институцијата од 2002 година, на позиции поврзани со финансиската стабилност и економските истражувања. Драгана Станиќ од 1998 година ја градела кариерата во платниот систем, додека Никола Драгашевиќ од 2010 година раководи со монетарните и девизните операции.

Васиќ: Банките дневно испраќаат до 300 извештаи до НБС

Финансиските експерти ја отфрлаат можноста ваков голем потрес во банкарскиот систем да се случил „преку ноќ“, без да остави траги во механизмите за контрола. Економистот и поранешен генерален секретар на Здружението на банки на Србија, Владимир Васиќ, посочува дека НБС располага со механизми што овозможуваат навремено откривање на ризиците.

„Во просек, банките дневно испраќаат и до 300 извештаи до НБС. Врз основа на таа документација, во која вицегувернерите морале да имаат увид, требало да се заклучи дека нешто не е во ред. Работењето на Алта банка генерирало огромни количества готовина со кои биле снабдувани менувачниците од кои произлегла и самата групација. Гувернерката и вицегувернерите морале повнимателно да го следат нејзиното работење, пред сè поради брзината со која растела нејзината актива“, изјавил Васиќ за медиумите.

Тој смета дека сега е клучно да се утврди дали вицегувернерите имале увид во целокупното работење на Алта банка, односно дали воопшто „смееле да гледаат“. Додека обвинителството ги истражува околностите на аферата, јавноста бара одговор на прашањето кој со години ги потпишувал позитивните оценки за работењето на банката од чиј трезор, според сомневањата, биле изнесени речиси 400 милиони евра без регулаторот навреме да реагира.