81 година од „Животинската фарма“: Како Орвел предупреди дека пропагандата може да ја победи вистината

Фото: Flickr/Kevin Lim

На 17 август 1945 година за првпат е објавена „Животинската фарма“ (Animal Farm) на британскиот писател Џорџ Орвел, краток сатиричен роман кој со приказна за животни ја претвори политиката, пропагандата и злоупотребата на власта во универзална алегорија.

Иако на прв поглед изгледа како едноставна приказна за животни кои се бунтуваат против својот господар, книгата всушност е жестока критика на тоталитаризмот, политичката манипулација и начинот на кој идеалите можат да бидат изневерени кога власта ќе стане сама на себе цел.

Приказната започнува на фарма на која животните се експлоатирани од човекот, господинот Џонс. Тие сонуваат за општество во кое сите ќе бидат слободни и еднакви. Поттикнати од идеите на стариот свињар Мајор, животните се креваат на бунт и успеваат да го протераат својот господар.

На почетокот изгледа дека револуцијата успеала.Но постепено свињите, предводени од Наполеон, ја преземаат контролата. Правилата што требало да гарантираат еднаквост почнуваат да се менуваат, а другите животни постепено се убедуваат дека она што го гледаат и го паметат всушност никогаш не се случило.

Токму тука Орвел ја покажува моќта на пропагандата.Свињата Скилер постојано им објаснува на животните дека состојбата е подобра отколку што тие мислат, дека Наполеон секогаш бил во право и дека нивното сеќавање не е сигурно. Истовремено, правилата на фармата незабележливо се менуваат.

Најпознатата реченица од романот – „Сите животни се еднакви, но некои животни се поеднакви од другите“ – ја претвора целата идеја на книгата во една реченица.Орвел ја завршил книгата во 1944 година, но нејзиното објавување не било едноставно.

Во времето кога ја пишувал, Советскиот Сојуз бил сојузник на Велика Британија во Втората светска војна. Затоа критиката на советскиот комунизам била политички чувствителна.

Неколку издавачи го одбиле ракописот. Кога конечно била објавена на 17 август 1945 година, Втората светска војна штотуку завршувала. Книгата постепено станала светски позната и една од највлијателните политички сатири на XX век.

Орвел не пишувал само за една држава или за еден политички систем. Неговото предупредување било пошироко: кога една власт ќе ја контролира информацијата, јазикот и начинот на кој луѓето го паметат минатото, станува многу полесно да ја контролира и нивната претстава за реалноста.

Токму затоа „Животинската фарма“ продолжува да се чита и повеќе од осум децении подоцна.Нејзината приказна за пропагандата, ревизијата на фактите, култот кон лидерот и постепеното исчезнување на границата меѓу вистината и лагата останува препознатлива во различни општества и политички системи.

На 17 август 1945 година излезе книга за животни. Но Орвел всушност напиша книга за луѓето и за тоа колку лесно еднаквоста може да се претвори во привилегија, а вистината во она што власта ќе одлучи дека е вистина.

е-Трн да боцка во твојот инбокс