Кога температурите се искачуваат до екстремни вредности, разликата меѓу градот и околината станува особено забележлива. Улиците исполнети со бетон, асфалт и други тврди површини ја задржуваат топлината, додека густата изградба и недостигот од вегетација го отежнуваат природното разладување.
Токму затоа, во најжешките денови градските улици можат да станат вистински топлински стапици. Површините изложени на директно сонце се загреваат многу повеќе од воздухот, а акумулираната топлина постепено се ослободува и по зајдисонцето.
Овој феномен е познат како урбано топлинско острово. Станува збор за појава при која изградените градски подрачја имаат повисоки температури од околните, помалку урбанизирани и позелени средини.
Според анализата на Заедничкиот истражувачки центар на Европската комисија, во густо изградените градски средини температурите во одредени услови можат да бидат и до 10 степени Целзиусови повисоки од околните рурални подрачја, при што просечната разлика најчесто се движи меѓу 4 и 6 степени.
Бетонот и асфалтот имаат важна улога во овој процес. Тие се материјали што ја апсорбираат сончевата енергија во текот на денот и ја задржуваат, наместо површината да ја разладува околината преку испарување на водата, како што тоа го прави растителноста.
Затоа една улица без дрвја може да биде значително понепријатна од парк или улица со густа крошна, дури и кога официјалната температура на воздухот е иста.
Недостигот од зеленило дополнително го засилува проблемот. Дрвјата обезбедуваат сенка, а растенијата преку испарувањето на водата придонесуваат за природно ладење на околината. Кога тие површини ќе бидат заменети со бетон и асфалт, дел од овој природен механизам исчезнува.
Градовите дополнително создаваат топлина преку сообраќајот, индустријата, климатизерите и другите активности. Во густо изградените средини, пак, ограниченото струење на воздухот може дополнително да го отежне нејзиното отстранување.
Особено проблематични се ноќите. Во руралните средини температурата по зајдисонце обично паѓа побрзо, додека бетонските и асфалтираните површини во градовите продолжуваат да испуштаат дел од акумулираната топлина.
Тоа значи дека по екстремно топол ден, градот не мора веднаш да се разлади. Во услови на изразен ефект на урбано топлинско острово, ноќта може да остане топла и со тоа да му го скрати времето на организмот за одмор и опоравување од дневниот топлински стрес.
Ова е особено важно за здравјето. Светската здравствена организација предупредува дека екстремната топлина може да предизвика сериозен топлински стрес и да влијае врз здравјето, особено кај повозрасните лица, малите деца, лицата со хронични заболувања и луѓето кои работат или престојуваат долго време на отворено.
Во градовите проблемот не е само температурата што ја покажува термометарот. Важни се и сенката, влажноста, струењето на воздухот, материјалите од кои се изградени улиците и зградите, како и времетраењето на изложеноста.
Токму затоа европските градови сè повеќе бараат начини за разладување на јавниот простор. Повеќе зеленило, дрвја, паркови, водени површини, засенчени улици и материјали што помалку ја задржуваат топлината се дел од мерките што можат да помогнат во намалувањето на урбаната топлина. Европската комисија предупредува дека екстремната топлина станува сè поголем предизвик за европските градови.
Значајна е и улогата на самите граѓани во најтоплите денови. Избегнувањето директно сонце во најжешкиот дел од денот, престојот во сенка и зелените површини, доволното внесување течности и намалувањето на физичкиот напор на отворено се едни од основните мерки за намалување на изложеноста на топлина.
Додека топлотните бранови стануваат почести и поинтензивни, прашањето како се градат и уредуваат градовите станува сè поважно. Густо изградената средина со малку зеленило не влијае само врз изгледот на улиците, туку и врз тоа колку топлина ќе чувствуваат луѓето во нив.
