Работодавачите низ Европа објавиле повеќе од 10 милиони слободни работни места во периодот од април 2025 до март 2026 година, покажува анализа на BestBrokers, базирана на податоци од Евростат и европската мрежа за вработување EURES. Она што изненадува е што на врвот на листата на најбарани професии не се експерти за вештачка интелигенција или дигитални технологии, туку технички работници – луѓето кои ги градат, поправаат и одржуваат системите без кои современата економија едноставно не може да функционира.
Слична приказна, покажуваат домашните податоци, веќе одамна се одвива и во Македонија.
Кои занимања реално ја движат европската економија?
Со дури 731.953 отворени позиции, техничките работници се на убедливо прво место на европската листа на најбарани професии. Веднаш зад нив се административни и канцелариски специјалисти – 630.033 позиции, металски работници и работници во машинската индустрија – 596.701, оператори на машини и постројки – 522.808, возачи и транспортни работници – 519.386.
Заедно, овие пет категории сочинуваат речиси три милиони слободни работни места низ Европа.
ИКТ-експертите, и покрај целата приказна за дигиталната трансформација, се дури на шестото место, со околу 375.070 отворени позиции, помалку од половина од бројот на слободни места за технички работници.
Различни земји, различни потреби
Побарувачката значително варира од земја до земја, откривајќи ги различните потреби на европските економии. Во индустриски силните економии како Германија, Франција, Австрија, Чешка и Романија, техничките работници се меѓу апсолутните приоритети.
Финска е исклучок. Таму најголема е побарувачката за ИКТ-експерти, со потреба од повеќе од 20.000 работници во оваа област, една од ретките земји каде дигиталните занимања навистина доминираат. Шведска, Швајцарија, Норвешка и Лихтенштајн, соочени со стареење на населението, имаат најголема потреба од здравствени работници.
Наставници особено се бараат во Полска, Бугарија и Естонија, додека туризмот и услужниот сектор остануваат значаен двигател на вработувањето во Шпанија, Португалија, Малта, Данска, Словачка, Унгарија и Исланд.
Шпанија на врвот, Турција во пад
Кога станува збор за бројот на новоотворени работни места, Шпанија убедливо доминира. Земјата за само една година го зголемила бројот на вработени за околу 430.000, што е најголем раст во Европа. Следуваат Португалија – 82.000, Грција – 34.000, Хрватска – 16.000 и Кипар – 12.000.
Сосема спротивна е сликата во Турција, која во истиот период изгубила околу 392.000 вработени, што претставува најголем пад во регионот. Намалување на бројот на вработени е забележано и во Германија (-32.000), Италија (-24.000) и Словачка (-25.000). Гледано процентуално, Кипар (+2,52%) и Малта (+2,22%) се меѓу најбрзо растечките пазари на труд во Европа.
Од друга страна, пад на вработеноста бележат Унгарија (-1,34%), Турција (-1,32%), Србија (-1,14%), Словачка (-0,98%) и Словенија (-0,93%). Тоа покажува дека проблемот не е ограничен само на најголемите европски економии, туку директно го зафаќа и регионот на Западен Балкан.
Македонија – истата приказна, само во помал обем
Домашните податоци покажуваат дека Македонија веќе подолго време се соочува со истиот тренд.
Според изјава на универзитетскиот професор, Лазар Јовевски, земјата во моментов има сериозен недостиг на работна сила, повеќе од 10.000 слободни работни места, во услови на континуиран одлив на кадар. Причините, освен платите, се поврзани и со квалитетот на животот, владеењето на правото и поголемата општествена сигурност.
Според анализа на Советот на странски инвеститори, една од главните причини е миграцијата на работоспособното население, тренд што веќе се забележува и во повеќе европски земји. Индустриското производство директно ги чувствува последиците.
Според Државниот завод за статистика, во периодот јануари–февруари 2026 година бројот на вработени во индустријата е намален за 3,5 отсто во однос на истиот период минатата година. Најизразен пад е забележан во рударството (-6,3%) и преработувачката индустрија (-3,4%).
Токму тоа се секторите во кои се потребни дел од кадрите што во европски рамки се меѓу најбараните – техничари, машински и металски работници.
Парадоксот на „топењето“ на невработеноста
Домашниот проблем аналитичарите го опишуваат како вистински парадокс. Стапката на невработеност континуирано се намалува, но тоа не значи дека компаниите успеваат да најдат доволно работници. Клучниот јаз не е само квантитативен, туку и квалитативен.
Постојат илјадници слободни работни места, но недостигаат соодветно квалификувани кандидати кои можат да ги пополнат. Со други зборови, невработеноста се „топи“, но заедно со неа се намалува и расположливата работна сила.
Иста приказна, различни размери
Трендот што се повторува низ регионот, од Србија и Унгарија до Македонија,покажува дека недостигот на работна сила повеќе не е изолиран национален проблем. Тој станува структурна карактеристика на европскиот и балканскиот пазар на труд. Разликата меѓу земјите што успеваат да го зголемат бројот на вработени и оние што ја губат работната сила во следните години би можела да стане едно од клучните економски прашања. Не станува збор само за бројките на слободни работни места.
Станува збор за многу посуштинско прашање: кои земји ќе успеат да ги задржат луѓето што можат да работат, а кои ќе продолжат да ги губат? И токму тука приказната за европскиот недостиг на електричари, механичари, техничари и други квалификувани работници станува и македонска приказна.
