„Годзила“ Ел Нињо веќе е тука – и поставува рекорди што светот би сакал да не ги види. Температурата на морската површина во екваторијалниот дел на Тихиот Океан веќе го надминала највисокото ниво регистрирано за време на кој било претходен Ел Нињо, а феноменот сè уште се засилува.

Според проценките наведени во анализата, екстремната жега поврзана со овој настан би можела да придонесе за дополнителни 451.000 смртни случаи во периодот од јуни 2026 до февруари 2027 година. Светската метеоролошка организација веќе активираше засилени подготовки за екстремното време што може да следува.

„Ел Нињо пред нашите очи станува суперголем“, предупреди генералниот секретар на ОН, Антонио Гутереш, во септември, додавајќи дека планетата влегува во „неистражени води“.

Но, иако државите се подготвуваат за потенцијално тешка година, научниците велат дека последиците не се однапред одредени.

Зошто овој Ел Нињо е толку загрижувачки?

Ел Нињо започнува во Тихиот Океан, но неговото влијание може да се почувствува на речиси целиот свет. Кога водата во екваторијалниот дел од океанот станува невообичаено топла, таа ослободува дополнителна топлина во атмосферата. Тоа влијае врз глобалните температури и го менува распоредот на врнежите.

Во зависност од регионот, последиците можат да бидат поинтензивни топлотни бранови, суши или, обратно, екстремни врнежи и поплави. Бидејќи океанот веќе е на рекордно високи температури, овој Ел Нињо би можел дополнително да ги турне глобалните температури нагоре. Оттука и називите „Годзила“ и „Супер Ел Нињо“.

Некои последици веќе се забележуваат. Индија имаше помалку врнежи од вообичаеното за време на монсунската сезона, додека јужна Африка се соочува со зголемен ризик од суша.

Европа веројатно нема да ги почувствува најтешките директни последици, но Ел Нињо може да влијае врз зимското време. Дополнително, сушите и неуспешните жетви во други делови од светот можат да ги нарушат синџирите на снабдување и да ги зголемат цените на храната што се увезува во Европа.

Ел Нињо не може да се спречи – но може да се предвиди

Ел Нињо е природен климатски феномен и не може едноставно да биде „запрен“. Но токму тоа што може да се предвиди со месеци однапред отвора простор за подготовка. „Клучот е управувањето со водата и подготовката за промените во тоа каде и кога ќе врне“, вели Давид Фаранда, директор за истражувања во францускиот Национален центар за научни истражувања (ЦНРС) и автор на извештаи на Меѓувладиниот панел за климатски промени (ИПЦЦ).

Тоа значи подобро складирање и распределување на водата, внимателно управување со акумулациите и подземните води, промена на земјоделските календари и наводнувањето и подготовка на заедниците за суши или поплави. За земјоделците, препораките вклучуваат промена на термините за сеење, наводнување во постудените делови од денот, складирање вода пред периодите на суша и заштита на посевите и добитокот од екстремна жега.

Некои држави веќе издвојуваат пари

Обединетото Кралство најави до 15 милиони фунти, односно околу 17 милиони евра, за помош на ранливите земји во подготовките за Ел Нињо. Парите треба да се користат за различни мерки – од вакцинација на добиток пред суши, преку зајакнување на домовите пред поплави, до директна финансиска помош за земјоделците пред да пропаднат жетвите.

Во Калифорнија, гувернерот Гевин Њусом однапред прогласи вонредна состојба поради можните поплави, лизгање на земјиште, крајбрежна ерозија и силни зимски бури. Таквите мерки се обид да се намали штетата пред екстремното време да пристигне, наместо да се реагира дури откако ќе се случи.

Но постои уште поголем проблем – климатските промени

Ел Нињо природно ги зголемува глобалните температури. Во просек, епизодите на Ел Нињо ја зголемуваат глобалната просечна температура за околу 0,2 степени Целзиусови. Но тоа е само дел од затоплувањето предизвикано од човековите активности.

Согорувањето фосилни горива веќе ја зголемило глобалната просечна температура за околу 1,3 до 1,4 степени во однос на прединдустриското време. Тоа значи дека Ел Нињо денес делува врз планета која веќе е значително потопла. Токму затоа и релативно мал дополнителен природен температурен импулс може да има поголеми последици врз сушите, топлотните бранови, водоснабдувањето и земјоделството.

Според наведено истражување објавено во август, Ел Нињо настаните денес се околу 36 отсто посилни отколку во прединдустрискиот период. Истражувачите ја поврзуваат оваа промена со затоплувањето предизвикано од човекот.

Што можеме да направиме?

Подготовката може да го намали ударот од конкретниот Ел Нињо, но не го решава долгорочниот проблем. „Не можеме да го елиминираме Ел Нињо преку климатски мерки“, вели Фаранда. „Но можеме да го намалиме степенот до кој климатските промени ги прават неговите последици посериозни.“

Тоа значи дека постојат две паралелни задачи. Првата е непосредна: подобри прогнози, управување со водата, подготовка на земјоделството, заштита од поплави и суши и навремено информирање на населението.

Втората е долгорочна: намалување на емисиите на стакленички гасови. Ел Нињо ќе продолжи да се појавува како дел од природниот климатски циклус. Но колку потопла станува планетата, толку поголема е основата врз која тој природен феномен може да ги засили екстремите.

Со други зборови, Ел Нињо не можеме да го контролираме. Но дел од штетата што ќе ја направи – можеме.