Тешките ментални нарушувања не влијаат само врз расположението, мислите и секојдневното функционирање. Кај луѓето со шизофренија, биполарно нарушување и тешка депресија се забележува и значително поголем ризик од предвремена смрт во споредба со општата популација.
Светската здравствена организација проценува дека луѓето со тешки ментални состојби во просек живеат 10 до 20 години пократко.
Тоа не значи дека дијагнозата сама по себе одредува колку долго ќе живее некој. Станува збор за статистичка разлика меѓу големи групи луѓе, а причините се сложени и се поврзани со физичкото здравје, пристапот до лекување и социјалните услови.
Срцевите заболувања се меѓу најголемите проблеми
Новото големо европско истражување, објавено во „Лансет јавно здравје“, опфатило речиси 4,9 милиони луѓе со тешки ментални нарушувања во Данска, Финска, Франција, Полска и Шведска, следени во периодот од 2004 до 2023 година.
Истражувачите регистрирале повеќе од 561.000 смртни случаи. Вкупната смртност кај луѓето со тешки ментални нарушувања била 2,6 пати повисока од онаа кај општата популација.
Особено голем бил товарот од кардиоваскуларните заболувања. Кај луѓето со шизофреничен спектар, биполарно нарушување и големо депресивно нарушување, срцевите и крвносадовите заболувања биле меѓу најзначајните причини за зголемена смртност.
Менталното и физичкото здравје не можат да се одвојат
СЗО предупредува дека физичкото здравје кај луѓето со тешки ментални нарушувања често е занемарено.
Пушењето, физичката неактивност, нездравата исхрана, употребата на алкохол и психоактивни супстанции можат дополнително да го зголемат ризикот од хронични заболувања. Одредени психијатриски лекови, исто така, можат да влијаат врз телесната тежина и ризикот од метаболички нарушувања, па затоа е важно пациентите редовно да го следат и физичкото здравје.
Проблем претставува и тоа што луѓето со тешки ментални нарушувања понекогаш потешко доаѓаат до соодветна здравствена грижа или нивните физички симптоми не се препознаваат навреме.
Не се работи само за шизофренија
Податоците покажуваат дека скратениот животен век не се однесува само на едно конкретно нарушување.
Една голема метаанализа објавена во 2023 година опфатила 109 студии од 24 земји и повеќе од 12 милиони луѓе со различни ментални нарушувања. Просечната загуба на години живот за сите анализирани ментални нарушувања била околу 14,7 години, но разликите зависеле од конкретната дијагноза.
Кај нарушувањата од шизофреничниот спектар, анализата покажала просечно околу 15,4 изгубени години живот, додека кај нарушувањата поврзани со употреба на психоактивни супстанции разликата била околу 20,4 години.
Дел од ризиците можат да се спречат
Особено важно е што значителен дел од зголемената смртност е поврзан со физички заболувања кои можат да се спречат, откријат и лекуваат.
СЗО наведува дека луѓето со тешки ментални нарушувања имаат два до три пати поголема просечна смртност од општата популација и дека голем дел од разликата е поврзан со физички заболувања.
Тоа ја прави редовната контрола на крвниот притисок, шеќерот во крвта, телесната тежина, холестеролот и кардиоваскуларниот ризик важен дел од грижата за луѓето со тешки ментални нарушувања.
Истовремено, современите истражувања покажуваат дека разликата во животниот век не е непроменлива. Метаанализата од 2023 година забележала подобрување на животниот век кај дел од групите во поновите периоди, иако јазот во однос на општата популација останува.
Затоа, податоците за скратениот животен век не треба да се сфатат како неизбежна последица од менталната дијагноза, туку и како предупредување дека луѓето со тешки ментални нарушувања имаат потреба од навремена и еднакво достапна грижа и за менталното и за физичкото здравје.
