Денес светот го одбележува Светскиот ден на фотографијата, датум директно поврзан со еден конкретен историски момент. Токму на овој ден во 1839 година, Француската академија на науките јавно ги претставила деталите за дагеротипијата, процес развиен од Луј Дагер, заедно со неговиот соработник Жозеф Нисефор Ниепс и подарен „бесплатно на целото човештво“ како прв практичен метод за трајно фотографско снимање. Датумот денес се одбележува низ целиот свет, потсетувајќи колку е моќна идејата дека еден единствен момент може да остане зачуван засекогаш.
Технологија чија изработка траела 20 минути
Дагеротипијата функционирала преку тенок слој сребро нанесен врз бакарна плоча, на која сликата се создавалa по изложување на светлина во траење од 20 до 30 минути. Процесот бил толку бавен што реалистичното фотографирање на човек речиси и не било возможно, освен доколку лицето останело целосно неподвижно во текот на целата експозиција.
Токму затоа, една од најпознатите рани фотографии, направена во Париз во 1838 година, прикажува улична сцена на која луѓето во движење едноставно исчезнале од снимката. Видлив останал само еден човек, кој случајно бил неподвижен доволно долго додека му ги чистеле чевлите.
Патот кон достапноста
Дагер го отстапил својот патент на француската Академија во замена за доживотна пензија – 6.000 франци годишно за него и дополнителни 4.000 франци годишно за наследниците на неговиот починат соработник Ниепс. Оттогаш, процесот бил официјално „подарен“ на целата светска јавност, потег што директно овозможил фотографијата брзо да се прошири надвор од Франција.
Децении подоцна, во 1884 година, Американецот Џорџ Истман го усовршил процесот со изумот на филмот во ролна – многу поевтина, полесна и побрза алтернатива, која конечно ја направила фотографијата достапна за пошироката јавност, а не само за научници и богати ентузијасти.
Кога фотографијата стигнала во Македонија
Помалку познат детал е дека историјата на фотографијата во Македонија датира речиси од самиот почеток на овој медиум.
Според истражувањата на македонскиот историчар на фотографијата Златко Теодосиевски, првите фотографии направени конкретно во Македонија се дело на д-р Јозеф Секели, кој ги направил во 1863 година само 24 години по официјалното претставување на дагеротипијата за време на експедицијата на германскиот научник и патеписец Јохан Георг фон Хан низ Македонија и северна Албанија.
Дел од овие рани снимки прикажуваат сцени од Охрид и Битола и денес се меѓу најстарите визуелни документи што воопшто постојат за нашиот регион.
Македонското фотографско наследство
Фотографската традиција во Македонија подоцна значително се развила од работата на браќата Манаки, пионери на балканската кинематографија и фотографија, преку децениското собирање и архивирање на материјали од Фото-сојузот на Македонија, до капиталната монографија „Современа македонска фотографија 1945–2020“.
Постојат и активни напори за трајно зачувување на ова наследство. Истражувачи и колекционери во последните години работат на создавање музеј посветен исклучиво на фотографијата, со цел, според нивните сопствени зборови, преку фотографиите да ѝ се врати „човечката димензија“ на историјата, наместо таа да остане апстрактна и безлична.
Од 20 минути до 1/1000 секунда
Патот од дагеротипијата до денешниот момент е речиси неверојатен од технологија со која еден единствен портрет барал дваесетина минути неподвижност, до денешните телефони, способни да снимат повеќе фотографии за помалку од секунда.
Според проценките на дигиталната индустрија, денес се прават милијарди фотографии секој ден, најчесто со смартфони, а не со наменски камери. Трансформацијата целосно ја промени природата на медиумот – од ретка, скапа и технички сложена вештина, фотографијата стана нешто буквално вградено во секојдневниот живот на речиси секој човек.
Пораката зад денот
Организаторите на Светскиот ден на фотографијата секоја година ги повикуваат фотографите, професионалците и аматерите подеднакво, да споделат фотографија која, според нив, „го опфаќа нивниот свет“ – симболичен гест што во својата суштина ја продолжува истата основна идеја поставена уште во 1839 година.
Без разлика дали станува збор за 20-минутна експозиција на бакарна плоча или за момент фатен со смартфон додека пиеме кафе, суштината останува непроменета желбата, длабоко човечка, да зачуваме еден момент кој во спротивно засекогаш би исчезнал.
Трн избра неколку фотографии кои ги објавивме на нашиот портал изминатата година.
