Во време кога над 76 отсто од македонските студенти размислуваат за иселување поради незадоволство од условите за живот и образование, меѓународната медиумска мрежа „Глобал војсес“ (Global Voices) објави интервју со Гоше Николов, основачот на највлијателната студентска платформа „Студентарија“. Разговорот е реализиран во рамките на проектот „Digital Spark“ и Иницијативата за дигитална демократија, а во него Николов детално објаснува како новата алатка „Дигитален студентски глас“ им овозможува на младите анонимно да ги пријавуваат системските проблеми во високото образование и да издејствуваат институционална одговорност, докажувајќи дека за општествени промени не е потребна партиска книшка.

Студентите во Северна Македонија не се најсреќната група: истражување од 2026 година покажува дека над 76 проценти од сегашните студенти размислуваат за емиграција. Како главни причини за ова се наведуваат „квалитетот на животот“ и „наоѓањето вработување соодветно на стручните квалификации“.

Сепак, што ако самите студенти можат да го променат тоа? Северна Македонија, за среќа, има луѓе кои одлучија да ја земат судбината во свои раце и да им помогнат на студентите да постигнат подобар квалитет на живот, не само за себе, туку и за многу млади луѓе.

На почетокот, Гоше Николов, во тоа време и самиот студент, го основа студентскиот медиум базиран на Инстаграм, „Студентарија“, како забавен ресурс каде студенти од целата земја споделуваа мемиња за студирањето и актуелните настани. Овој медиум сега има над 65.000 следачи, што е значајна бројка за земја со 53.000 студенти.

Кога доаѓа на интервјуто преку Зум со „Глобал војсес“ (Global Voices), Николов веќе има деветгодишно искуство во водењето на најуспешниот студентски медиум во земјата, а со помош на својот тричлен тим го лансираше „Дигитален студентски глас“, онлајн платформа која им овозможува на студентите низ Северна Македонија анонимно да пријавуваат проблеми поврзани со високото образование и студентскиот живот. Тоа успеаја да го направат со помош на грант од Иницијативата за дигитална демократија.

Николов има широка насмевка и самоуверен став; тој одговара на прашањата со јасност што може да се стекне само преку долгогодишно практично искуство.

Започнуваме со историјата на „Студентарија“.

Глобал војсес (GV): Можете ли да ни кажете нешто повеќе за вашиот студентски медиум? Како започна сè? Како успеавте да стекнете толку многу следачи и толкава ангажираност? Дали функционира само на Инстаграм?

Гоше Николов (ГН): „Студентарија“ започна во 2017 година, кога сè уште бев студент. Ја креирав од мојата соба во студентски дом во Скопје. Во тоа време Инстаграм стануваше сè попопуларен меѓу студентите во Северна Македонија, но немаше македонска Инстаграм страница специјално наменета за студенти. Затоа одлучив да создадам една, и сосема спонтано, на крајот го доби името „Студентарија“, кое го носи и денес. Во почетокот идејата беше многу едноставна. Тоа беше место каде што студентите можеа да споделуваат забавни и препознатливи содржини. На пример, мемиња, смешни видеа, секојдневни објави и ситуации од студентскиот живот. Така што никогаш не можев ни да замислам дека еден ден ќе стане ова што е денес. Со текот на времето публиката постојано растеше, и мислам дека тоа покажа оти постоеше вистинска потреба за таков простор.

На почетокот на пандемијата на ковид-19, во 2020 година, почнав повеќе да се фокусирам на реалните проблеми и предизвици со кои се соочуваат студентите во Северна Македонија. Студентите почнаа да ни се обраќаат со прашања, барајќи информации и споделувајќи ги своите проблеми, бидејќи честопати не можеа да ги добијат потребните информации или поддршка на друго место.

Тогаш навистина сфатив дека „Студентарија“ може да игра многу поголема улога во животите на студентите и младите луѓе во нашата земја.

Затоа сметам дека главните причини поради кои младите останаа со нас низ годините се нашата отвореност, транспарентност, креативност, конзистентност и, се разбира, достапност. Студентите во Северна Македонија знаат дека можат директно да ни се обратат, дека ги слушаме и дека „Студентарија“ е вистински изградена околу нивните искуства и нивните потреби.

GV: Дали сметате дека ќе остане само на Инстаграм, или планирате да користите и други платформи за понатамошен развој?

ГН: Во моментов постоиме само на Инстаграм затоа што Инстаграм е главната платформа каде што младите луѓе и нашата целна публика го поминуваат своето време. Но да, во моментов планираме да го прошириме нашето присуство. Веќе ја градиме нашата веб-страница и развивме дигитална платформа за студентите каде што можат да пријавуваат проблеми.

GV: Чија беше идејата за создавање на таква платформа?

ГН: Би рекол дека идејата за создавање систем за дигитален студентски глас дојде природно од самите студенти. Студентите почнаа да ја гледаат „Студентарија“ како безбеден простор затоа што доаѓаа во нашето сандаче со директни пораки (DM) на Инстаграм и ни кажуваа за проблемите со кои се соочуваат на универзитетите, во студентските домови, со учебниците, јавните услуги и многу други аспекти од студентскиот живот. А како студент и самиот, не можев едноставно да ги игнорирам тие пораки кога гледав дека се случува нешто важно.

Се обидовме да ги направиме овие прашања јавни, да започнеме дискусии, да побараме одговори од универзитетите или едноставно да им дадеме на студентите место каде што нивниот глас ќе може да се слушне.

Така, низ годините, сите овие пријави пристигнуваа во нашето сандаче на Инстаграм. Тоа е еден од главните начини на кои комуницираме со студентите секојдневно. Но, во одреден момент сфативме дека ни треба многу поорганизиран начин за собирање, категоризирање и следење на студентските проблеми во Северна Македонија. И така се роди идејата за „Дигитален студентски глас“.

GV: Претпоставувам дека студентските проблеми се горе-долу слични низ различни земји, но дали би можеле да ни наведете неколку примери што најмногу ви останале во сеќавање?

ГН: „Дигитален студентски глас“ постои од април оваа година, а меѓу најчестите проблеми пријавени во изминатите неколку месеци, би рекол дека многу беа поврзани со доцнењето на државните исплати за студентите и лошите услови за живот во студентските домови низ земјата.

Студентите пријавуваа, на пример, домови без топла вода, а понекогаш дури и без струја, како и проблеми со глодари и инсекти.

Добивме и пријави за несоодветен или неправеден третман од страна на професори, проблеми со оценките и испитните процедури, како и проблеми со превозот во Скопје. Така што би рекол дека пријавите покриваат многу широк спектар прашања — од секојдневните услови за живот до многу пошироки прашања за квалитетот на високото образование во Северна Македонија и начинот на кој институциите постапуваат кон студентите.

GV: Што се случува кога овие проблеми ќе се појават на платформата, откако студентите ќе ги поднесат? Што се случува со нив потоа? Дали гледаме дека се решаваат или не се решаваат? Дали се појавуваат решенија? Објаснете ни го целиот механизам.

ГН: Ќе се обидам да го објаснам процесот што е можно побрзо.

Прво, ја споделуваме врската на нашата страница на Инстаграм, бидејќи тоа е нашиот главен начин на комуникација со студентите.

Кога студентите пријавуваат проблеми преку „Дигитален студентски глас“, тие најпрвин избираат категорија. Проблемот може да биде поврзан со дискриминација, стипендии или учебници, студентски прашања или транспорт. Потоа опишуваат што се случило и каде се случило, а пријавата стигнува до нас преку безбедна анонимна платформа.

На секои неколку дена нашиот тим ги проверува пријавите, ги организира и категоризира, а потоа бара шеми што се повторуваат. Потоа разгледуваме што можеме да направиме со нив. Во зависност од проблемот, ова може да значи негово објавување на нашата страница на Инстаграм со цел подигнување на јавната свест, контактирање со одговорната институција, барање официјален одговор или свртување на вниманието кон поголем проблем што засега многу студенти.

Нашата идеја не е само да собираме поплаки, туку индивидуалните искуства на студентите да ги претвориме во докази што можат да се користат за застапување и за создавање промени. Ако сакате, можам да споделам неколку примери за тоа што направивме во изминатите месеци, доколку сметате дека тоа би било корисно.

GV: Да, ве молам, повелете.

ГН: Има еден многу интересен пример што го покажува потенцијалот на овој пристап. Имаше еден студентски дом во Охрид. Охрид е град во Северна Македонија.

Студентите од Охрид пријавија дека со денови живееле без струја во својот студентски дом. Замислете да сте студент, да живеете и да учите во дом, а со денови да немате струја.

Без струја немаа ниту топла вода, а храната што ја добиваа беше апсолутно несоодветна. Кога дознавме за ова преку „Дигитален студентски глас“, почнавме да објавуваме информации за ситуацијата и да повикуваме на институционална одговорност.

По нашите објави, приказната беше преземена од големите медиуми, телевизии, радиостаници и онлајн портали. Тоа создаде широк јавен притисок и на крајот доведе до институционална одговорност. По овој случај, директорот на студентскиот дом во Охрид поднесе оставка.

Така што да, за мене овој пример покажува зошто е важно да се поврзат индивидуалните студентски искуства со медиумското внимание и, се разбира, институционалната одговорност.

GV: Претпоставувам дека немате многу луѓе во тимот. Како успевате да се справите со сите овие барања? И дали исто така се обидовте да влијаете или да вклучите други демократски институции, како политички партии или, на пример, општински претставници или слично?

ГН: Да, во однос на тимот што стои зад „Дигитален студентски глас“, всушност во моментов сме тројца во тимот на „Студентарија“. Но да, ние ги вклучуваме институциите, вклучително и демократските институции, кога ќе видиме дека студентите се соочуваат со одредени проблеми. Веќе контактиравме разни институции, на пример Министерството за образование и наука, Собранието, Парламентот, како и раководствата на студентските домови, како оние одговорни за студентските домови во Охрид.

Би рекол дека е тешко, но знаеме дека она што го правиме му помага на голем број студенти. Тоа нè мотивира и нè турка напред.

GV: Какви се вашите планови за медиумот и платформата?

ГН: „Студентарија“ ќе продолжи да постои за студентите и заедно со студентите. Во моментов јас сум главен уредник на нашата платформа, но со студентите работиме постојано. Ова што стана денес не е изградено само од мене. Изградено е заедно со безброј студенти во Северна Македонија во текот на деветте години колку што постои „Студентарија“.

Истовремено, како што кажав на почетокот, Инстаграм е нашата главна платформа и, според мое мислење, наша комфорна зона, бидејќи тоа е исто така комфорна зона за студентите и за нашата публика. Но, дефинитивно истражуваме други формати и простори каде што „Студентарија“ може да се развива и како медиумска платформа и како начин за пренесување информации и поттикнување одговорни, општествено ангажирани млади луѓе.

Морам да бидам искрен: откако го развивме „Дигитален студентски глас“, со оглед на бројот на пријави што студентите ни ги испраќаат, морам да кажам дека, за жал, бев негативно изненаден, бидејќи не бев свесен дека проблемите на студентите во Северна Македонија биле многу поголеми отколку што претпоставував.

Од она што го гледаме секој ден, од она што го читам секој ден, претстои многу долг пат. И секако, планираме да останеме тука, да туркаме за промени и да бараме промени во земјата.

GV: Дали сметате дека се трансформирате од медиумска организација во граѓанска организација: невладина организација што се залага за правата на студентите, или можеби во политичка партија?

ГН: Во однос на начинот на кој функционира „Студентарија“ денес, мислам дека сме мешавина од Инстаграм платформа, медиумска платформа и граѓанска организација.

Знаете, ние не сме формално регистрирани како граѓанска организација, но она што го правиме всушност ја допира работата на новинарите, работата на активистите, па дури и работата на институциите.

Значи, има различни начини на кои еден млад човек може да биде активен во општеството: во политичка партија, во институциите, како активист, преку граѓанска организација или како новинар во медиумска организација. Мислам дека ние го најдовме нашиот глас на Инстаграм.

Не мора да бидете дел од политичка партија за да создадете промени во земјата. Тоа е нешто што го научив од моето досегашно искуство.

GV: Ви благодариме многу што одвоивте време да разговарате со нас. Сè најдобро вам лично, на вашиот тим и на вашата организација. И на студентите во Северна Македонија.

Интервјуто е објавено на Global Voices, преземено согласно Creative Commons правилата.