Реките најчесто ги замислуваме како стабилни природни текови што се движат во еден правец, од повисоки кон пониски места, сè до езерата, морињата или океаните. Но, природата понекогаш знае да ги наруши и најосновните лекции по географија. Во различни делови од светот постојат реки кои, во одредени периоди, изгледаат како да течат „наназад“.
Ова не значи дека реката трајно го сменила својот правец. Најчесто станува збор за краткотраен или сезонски феномен предизвикан од плима, силни врнежи, промени во водостојот, притисок на поголеми реки или човечки инженерски интервенции. Такви примери има во САД, Камбоџа, Индија, Бразил, но и на Балканот.
Еден од најпознатите примери е реката Чикаго во САД. Во природна состојба, таа течела кон езерото Мичиген, но кон крајот на 19 век тоа создало сериозен проблем, бидејќи отпадните води од градот завршувале во езерото, кое било и извор на вода за пиење. Затоа биле изградени канали и преводници со кои текот на реката бил пренасочен. Наместо да се влева во езерото Мичиген, реката денес тече од него кон речниот систем на Мисисипи.
Во Камбоџа, реката Тонле Сап има еден од најнеобичните сезонски циклуси во светот. За време на монсуните, нивото на реката Меконг нагло расте поради обилните дождови, па водата се турка наназад кон езерото Тонле Сап. Кога ќе дојде сувата сезона, процесот повторно се менува и водата се враќа кон Меконг. Овој природен ритам се повторува секоја година.
Слични привремени промени се забележуваат и кај реката Ориноко во Венецуела, каде дел од водата преку каналот Касикваре може да се пренасочи кон сливот на Амазон. Кај реката Нармада во Индија, силните плими од Арапското Море можат да ја потиснат водата во спротивен правец, додека брани и други инфраструктурни зафати дополнително влијаат врз нејзиниот тек.
Меконг во Југоисточна Азија е дел од сложен воден систем во кој силните дождови и поплави можат привремено да го сменат движењето на водата во помалите поврзани канали. Реката Арагуари во Бразил, пак, некогаш била позната по феноменот „поророка“, силен плимски бран кој патувал длабоко во внатрешноста и се движел спротивно од речниот тек.
На Балканот, ваков редок природен феномен се случува кај реката Крупа во Босна и Херцеговина. Крупа истекува од Деранското Езеро во Херцеговина и се влева во Неретва, но понекогаш може да потече во спротивна насока, односно од устието кон изворот.
Тоа се случува кога водостојот на Неретва, во која се влева Крупа, ќе порасне повеќе од водостојот на самата Крупа. Тогаш посилниот притисок на водата ја принудува реката привремено да го промени правецот на движење и да тече узводно.
Овие примери покажуваат дека реките не се секогаш толку предвидливи како што изгледаат на мапите. Понекогаш плимата, дождовите, поплавите или човечките интервенции можат да создадат сцени што изгледаат речиси невозможно: река што тече наназад.
