Секоја зима македонските градови се појавуваат на листите на најзагадени во Европа, а педијатриските амбуланти се полнат со деца што кашлаат. На Светскиот ден на пневмонијата, светските здравствени организации потсетуваат дека овие две појави се тесно поврзани.
Бројките се застрашувачки. Според УНИЦЕФ, едно дете во светот умира од пневмонија на секои 43 секунди, иако овие смртни случаи во голема мера можат да се спречат. Пневмонијата е една од водечките причини за смрт од заразни болести кај децата во светот и секоја година одзема повеќе од 725.000 животи на деца под петгодишна возраст, меѓу кои и околу 190.000 новороденчиња. Најголем дел од жртвите се во сиромашните земји, но болеста претставува опасност насекаде каде што децата растат во лоши животни услови.
Најважниот податок за Македонија се однесува на квалитетот на воздухот. Загадениот воздух значително го зголемува ризикот од респираторни инфекции, вклучително и пневмонија, а речиси половина од сите смртни случаи од пневмонија се припишуваат на загадувањето. Глобалната коалиција против пневмонијата предупредува дека особено ранливи се децата што живеат во средини со низок опфат со вакцинација, неухранетост и во домови во кои за готвење и греење се користат загадувачки горива. Тоа е слика што одговара на условите во многу македонски домови во зимските месеци, кога се ложи на дрва, а градовите се прекриени со смог.
Вакцинацијата е една од најважните форми на заштита, но и тука се соочуваме со проблем. Според Министерството за здравство, во 2023 година опфатот со две дози од пневмококната вакцина изнесувал 84,2 отсто, додека опфатот со дозата за ревакцинација бил само 56,3 отсто. Во Програмата за имунизација за 2026 година се наведува дека кај ниту една вакцина не е постигнат препорачаниот опфат од 95 отсто. Тоа значи дека значителен број деца не се целосно заштитени токму пред сезоната во која ризикот од респираторни инфекции е поголем.
Светскиот ден на пневмонијата се одбележува од 2009 година, а темата за 2026 година е „Нова ера во контролата на пневмонијата“, со акцент на значајниот напредок во вакцините, дијагностиката и лекувањето. Напредокот е реален, но нема да стигне до сите деца ако родителите ги прескокнуваат препорачаните дози или ако децата цела зима дишат загаден воздух.
За родителите пораката е практична. Децата треба да ги примат сите дози од пневмококната вакцина според календарот за имунизација, а при висока температура, отежнато или забрзано дишење треба веднаш да се побара лекарска помош. Најдолгорочната заштита, сепак, не е само во рацете на родителите, туку и на институциите што со години не успеваат да го обезбедат основното право на граѓаните – да дишат чист воздух.
