Осумчасовниот работен ден, воведен во Германија во ноември 1918 година, по 108 години би можел да претрпи сериозни измени. Но, иако германскиот канцелар Фридрих Мерц пред три недели ја нарече реформата на Законот за работно време „задоцнета“, предлогот сè уште не стигнал до владата. Коалицијата на демохристијаните и социјалдемократите не може да се договори како би изгледал работниот ден подолг од осум часа.

Мерц ја отвори дебатата на 13 октомври, на собирот на работодавците во Берлин. Како пример посочи компании во кои луѓето работат по 12 часа, „три пати неделно и речиси секогаш“. Според него, работниот ден подолг од осум часа „не е експлоатација“, туку може да им овозможи и на компаниите и на вработените пофлексибилно да го организираат работното време.

На собирот требаше да зборува и министерката за труд Бербел Бас, но таа ден претходно поднесе оставка од министерската функција и од местото копретседателка на Социјалдемократската партија (СПД). Како причини ги наведе смртта на својата поќерка, но и јавните напади, вклучително и оние од редовите на коалицискиот партнер. Токму нејзиното министерство ја запре реформата на половина пат.

Спорен предлог за промена на работното време

Клучот на спорот е една одредба во коалицискиот договор: партиите се обврзаа да овозможат неделно наместо дневно ограничување на работното време.

Според сегашниот закон, работниот ден трае осум часа, а може да биде продолжен до десет часа, под услов во период од шест месеци, односно 24 недели, просекот повторно да изнесува осум часа дневно.

Законот предвидува шест работни дена, од понеделник до сабота, што значи максимално 48 часа неделно. Меѓу два работни дена задолжителен е одмор од најмалку 11 часа.

Нацрт-законот на Министерството за труд од јуни го задржа осумчасовниот работен ден како правило. Неделното ограничување би било дозволено само доколку социјалните партнери се договорат за тоа во колективен договор и доколку со посебни правила се гарантира дека здравјето на работниците нема да биде загрозено. Просекот од 48 часа неделно би морал да се почитува во период од 12 месеци.

Работодавците незадоволни од нацртот

Нацртот предвидува и задолжителна електронска евиденција на работното време. Компаниите со помалку од 250 вработени би имале две години за приспособување, оние со помалку од 50 вработени – пет години, додека работодавците со најмногу десет работници трајно би биле ослободени од обврската за електронска евиденција.

Колку најдолго би можел да трае работниот ден? Често споменуваните 13 часа се добиваат кога од 24 часа ќе се одземат задолжителните 11 часа одмор. Но, треба да се одземат и законски пропишаните паузи – 45 минути за работа подолга од девет часа. Работодавците остро го критикуваа предлогот. Претседателот на нивната Сојузна асоцијација, Рајнер Дулгер, оцени дека нацртот е „преполн со недоверба кон работодавците и нивните вработени“.

Оливер Цандер, директор на здружението на металската индустрија „Гезамтметал“, изјави дека ова не е реформа, туку „збир од максималистички барања“. Нивниот главен приговор е што колективните договори во Германија опфаќаат само околу половина од вработените, па другата половина нема да има корист од предложената промена.

И синдикатите се противат

Синдикатите, од друга страна, отфрлаат каква било промена на постојниот закон. Претседателката на Сојузот на германските синдикати (ДГБ), Јасмин Фахими, тврди дека на работодавците не им е приоритет усогласувањето на семејниот и професионалниот живот, туку поголемата контрола врз работното време на вработените.

Според анкета на ДГБ, 98 отсто од вработените ги прифаќаат постојните измени, но не сакаат да работат по 19 часот. Силке Цимер од раководството на синдикатот „Верди“ смета дека сегашниот закон е еден од најважните прописи за заштита на работниците и дека не смее да се менува. Таа го отфрла дури и ограничувањето на промените само преку колективни договори, иако таквиот услов би можел да го зголеми бројот на работници опфатени со договорите.

Предупредувањата за последиците од подолгиот работен ден не доаѓаат само од синдикатите. Истражувањата покажуваат дека ризикот од несреќа на работното место или при враќање дома по 12 часа работа е двојно поголем отколку по осум часа.

Во анкета на Институтот Ве-Ес-И, речиси три четвртини од испитаниците изразиле страв од негативните последици на работата подолга од десет часа. Здружението на лекари „Марбургер Бунд“ предупредува на ризици за безбедноста на пациентите.

Фондацијата „Ханс Беклер“ отиде и чекор понатаму, предупредувајќи дека подолгиот работен ден може да ја загрози демократијата. Според нејзините наоди, луѓето што работат повеќе од осум и пол часа дневно многу поретко се вклучуваат во политичкиот, волонтерскиот и општествениот живот.

Реформата сега е во рацете на новиот министер

Одлуката сега е во рацете на новиот министер за труд, Александер Швајцер. Тој сè уште не се изјаснил дали ќе го задржи условот промените да бидат договорени преку колективни договори.

Претходно, сепак, посочи дека Германија само во 2023 година имала 1,3 милијарди прекувремени работни часови. Според него, потребни се флексибилни модели што ќе одговараат на животот на луѓето. Проблемот, значи, не го гледа во недостигот од работа, туку во начинот на кој таа е организирана.

Заменик-претседателот на Левицата, Луиџи Пантисано, веќе го повика да го одбрани дневното ограничување на работното време. Неговиот сопартиец од СПД и парламентарен секретар Дирк Визе се обидува да ги смири страстите. Според него, коалицискиот договор не предвидува укинување на законот, туку воведување неделен максимум и задолжителна дигитална евиденција, со цел да се спречи неплатената прекувремена работа.

Засега не се наѕира договор. Коалицискиот комитет на почетокот на јули усвои пакет од 34 мерки, но работното време не беше меѓу нив. Демохристијаните и социјалдемократите и понатаму имаат различни ставови и за неделниот максимум и за задолжителната евиденција.

Приоритет на новиот министер е реформата на пензискиот систем, па аналитичарите не очекуваат дека паралелно ќе отвори и нова битка околу работното време.

Дотогаш останува да важи постојниот закон. Работодавците не можат да се повикуваат ниту на коалицискиот договор ниту на нацртот на Министерството за труд за да ги надминат сегашните законски ограничувања. Осумчасовниот работен ден, стар 108 години, засега опстојува – не затоа што некој успеал да го одбрани, туку затоа што владината коалиција сè уште не може да се договори како да го промени.