Ризикот не го одредува една храна или еден оброк, туку начинот на исхрана низ подолг период. Најчесто проблематични се преработеното месо, ултрапреработената храна, додадените шеќери, рафинираните житарки и прекумерниот внес на црвено месо.

Ракот на дебелото црево е еден од најчестите карциноми во светот, а научниците сè повеќе внимание посветуваат на улогата на исхраната. Особено загрижува растот на бројот на случаи кај луѓе помлади од 50 години, што сè почесто се поврзува со модерниот западен начин на исхрана, седечкиот животен стил и други фактори на ризик.

Добрата вест е дека дел од ризикот може да се намали со промени во секојдневните навики. Тоа не значи дека една намирница сама по себе предизвикува рак, туку дека исхраната богата со одредени производи и сиромашна со влакна може со текот на времето да создаде понеповолни услови за здравјето на цревата.

Преработено месо и сувомеснати производи

Виршли, салами, паризер, сланина, колбаси и други сувомеснати производи се меѓу намирниците што најчесто се поврзуваат со зголемен ризик од рак на дебелото црево.

Причината се поврзува со начинот на обработка, конзервансите и соединенијата што можат да се создадат при подготовка на висока температура. Кај месо конзервирано со нитрати или нитрити, во организмот можат да се формираат соединенија што потенцијално ја оштетуваат слузницата на цревата.

Пораката на здравствените експерти не е дека овие производи мора засекогаш да исчезнат од исхраната, туку дека не треба да бидат секојдневен избор. Подобро е како редовни извори на протеини почесто да се избираат риба, пилешко, јајца, мешунки, леќа или грав.

Ултрапреработена храна

Пакувани слатки, кекси, крекери, чипс, готови замрзнати оброци, брза храна и засладени житарки се дел од ултрапреработената храна што често содржи многу сол, шеќер, нездрави масти и адитиви.

Не секој производ од оваа група носи ист ризик, но проблемот настанува кога ваквата храна станува основа на исхраната. Таа најчесто има малку влакна и малку хранливи материи, а многу калории, што може да придонесе за зголемена телесна тежина, воспалителни процеси и нарушена рамнотежа на цревниот микробиом.

Практичен совет е почесто да се читаат декларациите и да се избираат производи со помалку додаден шеќер, сол и адитиви. Колку е пократка и поразбирлива листата на состојки, толку подобро.

Намирници богати со додаден шеќер

Слатки, засладени пијалаци, енергетски плочки, ароматизирани јогурти, засладени житарки и готови сосови често содржат големи количини додаден шеќер.

Шеќерот сам по себе не значи дека директно предизвикува рак, но исхрана богата со додадени шеќери може да влијае врз телесната тежина, регулацијата на шеќерот во крвта и воспалителните процеси во организмот. Особено се издвојуваат засладените пијалаци, бидејќи лесно се внесуваат во големи количини без да создадат чувство на ситост.

Подобар избор е вода, незасладен чај, свежо овошје наместо чести индустриски десерти и оброци што содржат повеќе влакна.

Рафинирани житарки

Белиот леб, белата тестенина, белата оризова варијанта и други производи од рафинирани житарки не се „забранета“ храна, но имаат помалку влакна, витамини и минерали од интегралните верзии.

Влакната се важни за правилна дигестија и за здравјето на цревниот микробиом. Тие помагаат храната побрзо да помине низ дигестивниот систем и ги хранат корисните бактерии во цревата.

Затоа е добро постепено да се воведуваат интегрален леб, овес, кафеав ориз, јачмен, киноа, хељда или интегрални тестенини. Не мора промената да биде нагла — и комбинирањето на рафинирани и интегрални производи е подобар чекор од целосно отсуство на влакна.

Црвено месо

Говедско, свинско, јагнешко и телешко месо спаѓаат во црвено месо. Поголем внес на црвено месо се поврзува со повисок ризик од рак на дебело црево, особено кога често се подготвува со пржење, печење на висока температура, чадење или скара.

Ризикот се поврзува со природни соединенија во месото, но и со соединенија што се создаваат при термичка обработка на високи температури.

Наместо црвеното месо да биде главен извор на протеини секој ден, подобро е да се ограничи на неколку оброци неделно и почесто да се заменува со риба, пилешко, јајца, грав, леќа, наут или други растителни извори на протеини.

Што помага да се намали ризикот

Исхраната е важна, но не е единствениот фактор. За намалување на ризикот од рак на дебелото црево се препорачува редовна физичка активност, одржување здрава телесна тежина, ограничување на алкохолот, непушење и редовни превентивни прегледи.

Во исхраната, најголема заштитна улога имаат намирници богати со влакна: зеленчук, овошје, мешунки, цели житарки, јаткасти плодови и семиња. Тие го поддржуваат здравјето на цревата, микробиомот и нормалната дигестија.

Важно е и да се нагласи дека превентивните прегледи можат да откријат промени во рана фаза, кога лекувањето е поуспешно. Затоа луѓето со семејна историја, симптоми или зголемен ризик треба навреме да се консултираат со лекар.

Најважното што треба да се запомни

Ниту една намирница сама по себе не го одредува ризикот. Она што е најважно е целокупниот начин на исхрана низ подолг период.

Ако во секојдневната исхрана доминираат сувомеснати производи, брза храна, засладени пијалаци, рафинирани житарки и малку зеленчук, ризикот за здравјето на цревата може да се зголеми. Ако, пак, основата на исхраната се зеленчук, овошје, цели житарки, мешунки и разновидни извори на протеини, телото добива подобра поддршка.

Здравата исхрана не е прашање на совршенство, туку на навики што се повторуваат секој ден.