Серија студентски протести низ Франција од невидени размери го привлекоа вниманието кон растечките финансиски проблеми на земјата, кои ќе станат уште потешки за решавање, бидејќи втората по големина економија во Европа се бори со огромен буџетски дефицит.

Состојбата на јавните финансии е катастрофална. Јавниот долг надмина 4 трилиони долари во јуни, што е повеќе од вредноста на целата економија, според Националното биро за статистика. Трошоците за сервисирање на тој долг се зголемија за милијарди долари во однос на пред една година поради наглиот скок на приносите од обврзниците.

Во исто време, притисоците врз државниот буџет растат. Трошоците за пензии се зголемија поради стареењето на населението, а владата планира да ги зголеми трошоците за одбрана. Од друга страна, средношколците кои протестираат бараат решенија за недостатокот на наставници, преполните училници и лошата училишна инфраструктура.

Француската држава троши многу, а не обезбедува услуги

Обидите за решавање на финансиските проблеми во Франција предизвикаа социјални немири во минатото. На пример, плановите за зголемување на возраста за пензионирање предизвикаа масовни протести во 2023 година.

Француската влада минатата недела предложи значително намалување на трошоците и зголемување на даноците за да се намали буџетскиот дефицит. Но, инвеститорите во обврзници стравуваат дека пратениците би можеле да ги олеснат мерките пред претседателските избори следната година, изјави Ендру Кенингем, главен европски економист во консултантската куќа „Капитал економикс“.

На тие избори, претседателот Емануел Макрон би можел да ја изгуби моќта од кандидати од крајната десница или крајната левица, што покренува прашања за тоа дали земјата ќе продолжи да се придржува до фискалната дисциплина. Иако партијата Национален собир на Марин Ле Пен неодамна предложи значителни намалувања за стабилизирање на јавните финансии, таа сè уште се залага за скапи намалувања на даноците, според Кенингем.

„Инвеститорите исто така ќе бидат загрижени за порастот на фискалниот популизам по изборите“, напиша тој во извештај минатата недела. „Постои значителен ризик дека разликите меѓу приносите ќе се прошират дополнително, или пред или по изборите следната година.“

Пад на вредноста на обврзниците

Загриженоста за можна должничка криза во Франција се засили минатата недела, што доведе до распродажба на француските државни обврзници и нагло зголемување на приносите.

Разликата помеѓу приносите од француските и германските обврзници достигна највисоко ниво од 2012 година. Овој јаз покажува дека инвеститорите бараат значително поголем принос за да го задржат францускиот долг во споредба со германскиот долг, што се смета за побезбедна инвестиција.

Падот на вредноста на француските обврзници ги поттикна стравувањата од прелевање на кризата на другите европски пазари на долгови со висок принос. Некои аналитичари повлекуваат паралели со должничката криза во еврозоната од почетокот на 2010-тите.

Со оглед на големината и системското значење на Франција, „можноста за прелевање во други земји и во еврозоната како целина е огромна, што би можело да предизвика сериозна криза во целиот регион“, изјави за Си-Ен-Ен Анхел Талавера, главен економист за Европа во „Оксфорд економикс“.

Овие стравувања во голема мера придонесоа за падот на еврото на најниско ниво во однос на доларот од мај 2025 година. Вредноста на валутата што ја користат 21 земја од Европската Унија се движи околу 1,12 долари, откако накратко падна под таа граница.

Ризици надвор од границите на Франција

Најновите пазарни превирања би можеле да го загрозат кревкото економско закрепнување на Европа, кое се базира на инвестиции во вештачка интелигенција, поголема побарувачка за европски извоз и повисоки трошоци за одбрана во Германија.

Неодамнешните податоци покажуваат дека активноста во производствениот и услужниот сектор во еврозоната минатиот месец пораснала со најбрза стапка за речиси три и пол години. „Економскиот раст се враќа, а Европа покажа изненадувачка отпорност“, напишаа економистите на „Морган Стенли“ во извештај кон крајот на септември.

Сепак, високите приноси од обврзниците претставуваат јасен ризик за тој раст. „Доколку владите не ги намалат трошоците, каматните стапки ќе продолжат да растат“, изјави за Си-Ен-Ен Карстен Брзески, раководител на одделот за макроекономија во холандската банка ING.

Трошоци за позајмување

Повисоките приноси од обврзници ги зголемуваат трошоците за задолжување низ целата економија, правејќи ги кредитите за домови и автомобили поскапи и намалувајќи ги деловните инвестиции. Во исто време, станува поскапо за владата да позајмува пари, принудувајќи ја да штеди за да спречи понатамошно зголемување на приносите.

Приносите на француските, германските и британските државни обврзници достигнаа повеќегодишни максимуми во последните недели поради растечката загриженост за одржливоста на јавниот долг.

Состојбата на јавните финансии во Европа претставува „сериозен ризик за финансиските пазари во еврозоната и за целата економија“, изјави за Си-Ен-Ен Џек Ален-Рејнолдс, заменик-главен економист за еврозоната во „Капитал економикс“.