На улица бараат подобар живот. Од телевизиските екрани добиваат пораки дека е потребен поголем ред. Меѓу овие две реченици се сместува политичкиот парадокс на протестите во Франција: гневот има социјални причини, но најдобро поставена да го претвори во политички капитал е Марин Ле Пен.

Тоа не значи дека демонстрантите станале нејзини гласачи. Ниту дека крајната десница понудила убедлив одговор за училиштата, платите и јавните услуги. Значи дека насилството го менува прашањето на кое политичарите треба да одговорат. Наместо „зошто луѓето тешко живеат“, во прв план излегува „кој може да ја врати контролата“.

За десничарскиот Национален собир, тоа е многу поповолен терен.

Ученичките протести поради условите во образованието се проширија со студентски, синдикални и пошироки социјални барања. Но мирното мнозинство беше засенето од палењето, грабежите и судирите. Анализата на Chatham House токму во тоа го препознава пресвртот: социјалното незадоволство останува, а вниманието се префрла кон впечатокот за држава што не ја контролира ситуацијата.

Запалена зграда ја раскажува својата приказна за неколку секунди. За недостигот од наставници треба објаснување. Скршен излог веднаш предизвикува страв или бес. За слабеењето на јавните услуги се потребни податоци, искуства и време. Во борбата за внимание, насилството има огромна предност пред барањата што го претходеле.

А политиката потоа работи со она што останало во јавната слика.

Ле Пен не мора да ги придобие демонстрантите

Најголемата заблуда би била политичката добивка да се бара само меѓу луѓето што протестираат. Ле Пен може да добие и од оние што остануваат дома: сопственици на мали бизниси, родители, работници што стравуваат од нови судири, гласачи што гледаат хаос и заклучуваат дека власта е немоќна.

Таа има удобна позиција. Може да ја обвинува власта дека не обезбедила сигурност, без самата да ја носи одговорноста за управувањето со кризата. Може да ветува заштита, додека другите мора да објаснуваат зошто институциите потфрлиле.

Според АП, Ле Пен засега е најјасно поставена да капитализира од настаните. Сепак, анкетните податоци по насилствата се ограничени. Политичката предност во моментот не е гаранција за изборна победа.

Но механизмот е видлив: социјалниот проблем создава протест, насилството создава страв, а стравот ја зајакнува понудата за цврста рака. Притоа, причините за првичното незадоволство можат да останат целосно нерешени.

Нема ништо автоматско во таа низа. Таа зависи од политичките одлуки, медиумското известување и способноста на протестното движење да ги задржи сопствените барања во фокусот. Но десницата има интерес токму таму да заврши разговорот.

Макрон ја враќа контролата, но дали ја враќа довербата?

Одговорот на Макрон се движи кон ограничувања и безбедносни мерки. На 22 октомври најави забрани за протести што ги нарече „нелегитимни“, а во Лион и Марсеј се забранети саботните демонстрации. Неколку помирни ноќи ѝ дадоа здив на власта пред новата мобилизација на 24 октомври.

Државата има обврска да ги заштити луѓето и имотот. Ограбената продавница е нечија егзистенција, а нападнатиот човек не станува помалку жртва затоа што насилството се случило покрај социјален протест.

Но политичкиот проблем за Макрон почнува кога безбедносниот одговор ќе стане главниот одговор. Полицијата може да растера насилна група. Не може да го поправи училиштето, да ја зголеми куповната моќ или да ја врати довербата во јавната служба.

Ако власта покаже сила, а не понуди излез од социјалната несигурност, кризата само ќе ја смени формата.

Постои и дополнителен ризик за Макроновиот табор. Со прифаќањето на безбедноста како главна тема, тој се натпреварува на терен на кој Ле Пен одамна гради политички идентитет. Гласачите можат да ги поддржат строгите мерки, а сепак да решат дека актуелната власт ја потрошила довербата.

Левицата мора да понуди и одговор, не само поддршка

За левицата, сочувството со демонстрантите не е доволно. Потребно е јасно да се бранат социјалните барања, правото на протест и одговорноста на полицијата, со недвосмислена осуда на нападите и уништувањето.

Тие позиции можат да стојат заедно. Родителот сака и добро училиште и безбедно дете. Работникот сака пристојна плата и мирно соседство. Политика што ќе го игнорира едното тешко ќе стекне доверба за другото.

Истовремено, забраните отвораат спор за граѓанските слободи. „Ле Монд“ известува за критики од организациите за човекови права и судски оспорувања на ограничувањата. Во Париз е дозволен марш, што покажува дека борбата околу просторот за протест продолжува и низ институциите.

Тука е и вистинскиот влог на кризата. Ако секој протест почне да се гледа како безбедносен ризик, социјалните барања ќе станат сè потешки за слушање. Ако насилството се премолчува, ќе расте недовербата кон оние што ги застапуваат.

Францускиот гнев нема однапред напишан изборен исход. Но има реална опасност луѓето да протестираат за посилни јавни услуги, а политичкиот резултат да биде посилна казнена држава. Ле Пен не мора да ги реши нивните проблеми за да профитира од кризата. Доволно е да ги убеди останатите дека само таа може да ги заштити од нејзините последици.