Последниот бран протести во Европа остави зад себе две впечатливи слики што брзо се проширија на интернет: насилство и радост, уништување и солидарност. Додека во Лимож беше зафатено од пламен историското градско собрание, во центарот на Париз, на плоштадот Републик, оркестарот „Оркестар на новиот свет“ изведуваше класична музика. Концертот продолжи сè додека полицијата не употреби солзавец врз музичарите и демонстрантите.

Двете сцени нудат радикално различни слики за истовремениот бран протести. Градското собрание во пламен станува моќен симбол на уништувањето, додека оркестарот претставува колективна солидарност и отпор кон авторитаризмот. Но, ниту една од овие слики не ја раскажува целата приказна.

Прашањето е која од нив ќе стане симбол на протестите – и кој одлучува што ќе видиме.

Протестите во Франција започнаа со барања на учениците за подобри услови во училиштата, меѓу кои решавање на недостигот од наставници и обновување на запуштените училишни згради. Но, незадоволството брзо се поврза со поширокиот гнев поради растечките трошоци за живот и влошувањето на јавните услуги.

Немирите се дел од поширок бран незадоволство во Европа. Во истиот викенд, граѓани излегоа на улиците во Шпанија, Италија, Белгија, Португалија и Албанија. Причините се разликуваат според националниот контекст, но меѓу нив се ниските плати, поскапувањето на енергијата и недостапното домување.

Не станува збор за еден координиран протестен бран. Сепак, одделните мобилизации покажуваат како различните општествени борби се претставуваат во ера во која речиси сè може да стане вирално – вклучително и масовните протести.

Демонстрација или немири? Борбата започнува со зборовите

Борбата за значењето на протестите започнува уште со јазикот што се користи за нивно опишување. На 19 октомври, Европската комисија го осуди ограбувањето како „неприфатливо“, истовремено нагласувајќи дека мирните протести мора да бидат заштитени.

Во Европскиот парламент, Европската народна партија, со поддршка на Европските конзервативци и реформисти, ги претстави немирите како идеолошка закана. Предложена беше дебата со наслов „Франција, Италија и Белгија: Најновото антидемократско насилство на радикалните екстремно левичарски групи“.

Овие реакции се дел од пошироката борба околу тоа како треба да се толкуваат демонстрациите: првенствено како израз на општествено незадоволство или како закана за јавниот ред. Политичките лидери низ Европа се обидуваат да влијаат врз оваа дебата. Во Франција и Италија, Емануел Макрон и Џорџа Мелони правеа разлика меѓу правото на граѓаните да протестираат и насилното однесување на сторителите на кривични дела.

Други политичари, меѓу кои и француската лидерка на крајната десница Марин Ле Пен, ја обвинија крајната левица и имигрантите. Во Шпанија, претседателката на регионалната влада на Мадрид, Исабел Дијаз Ајусо, зборуваше за „антидемократската левица“, додека албанскиот социјалистички премиер Еди Рама тврдеше дека демонстрантите се радикализирани од антифашистичкото движење „Антифа“.

Називот што му го даваме на еден собир – протест, демонстрација или немири – има големо значење. Тој влијае врз јавната перцепција и врз политичките одлуки за тоа што е легитимно во демократското општество. Од ова, пак, зависи каков одговор ќе прифати јавноста, особено кога станува збор за употребата на сила и репресијата.

Нарушувачките протести често се претставуваат негативно и во политичкиот дискурс и во мејнстрим-медиумите, независно од нивната политичка ориентација. Притоа, протестите се поврзуваат со насилство, идеолошки екстремизам и закани за демократскиот поредок, што може да ги дискредитира и демонстрантите и нивните барања.

Така, изолираните случаи на насилство можат да станат симбол за цел протест или движење.

На 17 октомври, повеќе од половина милион луѓе излегоа на улиците низ Франција. Сепак, масовните и мирни демонстрации беа засенети од медиумските извештаи за грабежите и хаосот што следуваа.

Симболите на генерацијата З: од оркестар до аниме

На плоштадот Републик во Париз, „Оркестарот на новиот свет“ собра стотици музичари кои изведуваа познати композиции, меѓу нив и антифашистичката песна „Бела чао“, како и музика од филмските серии „Одмаздници“ и „Игри на гладта“.

Концертот, секако, не го отстрани конфликтот. Но, понуди поинаков начин да се гледа на него – не само како судир меѓу полицијата и толпата, туку и како колективен чин на отпор. Културните симболи на генерацијата З имаат важна улога во создавањето слики што стануваат вирални. Во Франција, студентите протестираа облечени како Бетмен, Чаки и ликови од аниме. Други се појавија маскирани како жабата Пепе или со пиратското знаме од мангата и анимето „Едно парче“.

Овие симболи ги поврзуваат европските протести со глобалните мобилизации на младите, од Портланд во САД до Катманду во Непал.

Некои студенти што протестираа на 17 октомври за францускиот весник „Монд“ изјавиле дека „нема смисла да се лутиме, па подобро е да го направиме тоа со насмевка“.

Токму тука е значењето на мемињата, хуморот и визуелниот спектакл. Тие им овозможуваат на младите да ја стават радоста, играта и иронијата во центарот на протестот, да ги направат своите барања повидливи и да создадат слики што ќе се натпреваруваат со негативното медиумско известување.

Протестот не мора секогаш да се претставува преку гневни лица, судири и запалени предмети. Музиката, костимите и хуморот исто така можат да бидат политички израз начин на кој демонстрантите сами ја раскажуваат својата приказна.

Кога сликата станува поважна од причината за протестот

Пламените јазици над градското собрание во Лимож и музиката на плоштадот Републик не се меѓусебно исклучиви вистини. Ниту едната слика не треба да ја поништи другата. Она што им е заедничко е начинот на кој протестите се претвораат во вирални спектакли, создадени пред камерите, дигиталните платформи и публиката што ги следи оддалеку.

Запалена зграда и масовен концерт лесно се снимаат и споделуваат. Многу потешко е во една фотографија да се доловат недостигот од станови, растечките трошоци за живот, лошите услови во училиштата или постепеното влошување на јавните услуги.

Токму затоа, разбирањето на протестите бара да погледнеме подалеку од сликата што се шири најбрзо, најдалеку и најлесно. Треба да се прашаме кој ја избрал, што останало надвор од кадарот и во чија корист се толкува кога ќе стане вирална.

Во ерата на дигиталните платформи, борбата не се води само на улиците. Таа се води и за вниманието, за значењето на настаните и за тоа чиј глас ќе биде слушнат. А кога спектаклот ќе ја засени причината за протестот, ризикуваме да ја запомниме драматичната слика, а да заборавиме зошто луѓето воопшто излегле на улица.

Текстот е адаптиран според анализа објавена во „Конверзејшн“.