Кога зборуваме за превенција на ракот, најчесто мислиме на пушењето, алкохолот, исхраната и физичката активност. Но, глобалните податоци покажуваат дека значаен дел од случаите на рак се поврзани и со инфекции. Според ново истражување на тим епидемиолози специјализирани за онкологија, објавено во списанието „The Lancet Oncology“, инфекции биле поврзани со околу 12 отсто од сите случаи на рак дијагностицирани во 2024 година – околу 2,3 милиони нови случаи во светот.
Речиси сите овие случаи се поврзани со пет клучни патогени.
Пет главни причинители
Најголем удел има бактеријата Helicobacter pylori (H. pylori), која била поврзана со околу четири отсто од сите случаи на рак во 2024 година, односно со приближно 760.000 случаи. H. pylori е една од најчестите инфекции кај луѓето. Проценките покажуваат дека со неа е заразен приближно секој втор човек во светот. Кај повеќето луѓе не предизвикува симптоми, но одредени соеви можат да доведат до чир на желудникот и, со текот на времето, до рак на желудникот.
На второ место е хуманиот папилома вирус (HPV), кој исто така бил поврзан со околу четири отсто од сите нови случаи на рак, или околу 750.000 случаи.
Следуваат: вирусот на хепатитис Б (HBV) – околу 2 отсто од случаите; Epstein-Barr вирусот (EBV) – околу 1 отсто и вирусот на хепатитис Ц (HCV) – помалку од 1 отсто. EBV е нов на оваа листа на глобални проценки. Во меѓувреме значително се зголемиле научните докази дека овој вирус може да биде поврзан со појава на одредени видови рак.
Не значи дека секоја инфекција води до рак
Важно е овие бројки да не се толкуваат како дека инфекцијата автоматски значи дека човекот ќе развие рак. Истражувањето се однесува на статистичка поврзаност меѓу одредени инфекции и случаи на рак на глобално ниво. Ризикот зависи од видот на патогенот, траењето на инфекцијата, индивидуалните фактори и други околности.
Сепак, наодите отвораат важна можност за превенција: дел од инфекциите поврзани со рак може да се спречат, рано да се откријат или да се лекуваат. „Нашите ажурирани проценки ја истакнуваат континуираната важност на контролата на инфекциите во глобалните стратегии за превенција на ракот“, наведуваат главната авторка на студијата, Харивет Рамџеј, и нејзините колеги.
Меѓу можните мерки ги наведуваат вакцинацијата, дијагностиката, лекувањето и безбедните практики при медицински интервенции.
Три четвртини од овие случаи се во земји со низок и среден приход
Нееднаквоста е особено изразена на глобално ниво. Околу три четвртини од карциномите поврзани со инфекции се појавуваат во земји со низок и среден приход. Најголем дел од случаите се регистрирани во источна Азија, африканските земји јужно од Сахара и во Југоисточна Азија.
Источна Азија во 2024 година учествувала со околу 42 отсто од глобалниот број на случаи на рак поврзани со инфекции. Најголем дел од нив биле поврзани со H. pylori и HBV.
Вакцините можат да имаат голема улога
Авторите сметаат дека поголем опфат со вакцинација против HPV и хепатитис Б може да придонесе за намалување на бројот на случаи на рак. Особено внимание посветуваат на HPV вакцинацијата кај момчињата и мажите, кои во некои земји традиционално биле помалку опфатени со вакциналните програми.
Кај H. pylori, сепак, ситуацијата е посложена. За оваа бактерија сè уште нема вакцина, а научниците предупредуваат дека постои потреба од поефикасни терапии кои би ја намалиле и непотребната употреба на антибиотици. Дополнителен предизвик е Epstein-Barr вирусот. Се проценува дека околу 95 отсто од возрасните се инфицирани со EBV, но во моментов нема вакцина или друга широко достапна метода за спречување на неговото ширење. Во тек се неколку клинички испитувања на вакцини.
Превенцијата може да спречи дел од товарот на ракот
Научниците укажуваат дека развојот на вакцини против EBV и H. pylori, како и подобрувањето на постојните програми за вакцинација и скрининг, би можеле да имаат значаен ефект врз глобалниот товар на ракот. Проблемот, според авторите, не е само во достапноста на медицинските технологии. Превентивните мерки често не се користат доволно поради финансиски, општествени и системски пречки, особено во средините каде што потребата е најголема.
Токму затоа, истражувањето го насочува вниманието кон една често занемарена страна на превенцијата на ракот: спречувањето и контролирањето на одредени инфекции може да значи и спречување на дел од идните случаи на рак.
