Општините во земјава немаат законска обврска за инспектори, па теренската контрола зависи директно од локалната политичка волја, а не од стандардизирани правила. Ова го покажува новата анализа на Институтот за социолошки и политичко-правни истражувања (ИСППИ), изработена во партнерство со Институтот за демократија „Социетас Цивилис“ – Скопје (ИДСЦС). Документот лоцира сериозни системски недоследности, правна несигурност и длабок кадровски дефицит што го парализираат инспекцискиот надзор во локалната самоуправа.
Додека граѓаните очекуваат стручен надзор над дивоградбите и загадувањето, државата ги спушти критериумите. Системот на лиценцирање на инспекторите е целосно укинат со Законот за инспекциски надзор од 2025 година. Денес секој кандидат станува инспектор единствено со потврда за положен испит. Ниту видот, ниту сложеноста на дејноста веќе не наложуваат посебна лиценца за работа на терен.
Ова отвора институционален вакуум. Инспекторите се оставени меѓу три различни прописи што паралелно им го уредуваат статусот: Законот за административни службеници, Законот за работните односи и Законот за инспекциски надзор. Оваа колизија на закони продуцира секојдневна правна несигурност.
Власта во меѓувреме воспостави ново координативно тело, наречено Колегиум на директори на државни инспекторати. Целта на ова тело на хартија е подобра меѓуинспекциска соработка. Сепак, анализата на ИСППИ нотира дека вклученоста на локалните инспектори во него не е правно загарантирана.
Соработката меѓу централната и локалната власт останува нормативно неуредена. Секоја локална самоуправа во пракса функционира како изолиран остров, оставена на милост на општинските буџети и одлуките на градоначалниците.
За да се надмине хаосот на терен, авторите на истражувањето испорачуваат јасни барања до законодавците. Главната препорака е воведување задолжителен минимум на инспекциски служби во секоја општина. Тој законски пакет мора да опфати шест основни области: градежништво, комунални дејности, животна средина, образование, транспорт, како и заштита и спасување.
За помалите средини кои немаат буџетски капацитет, анализата препорачува задолжителна меѓуопштинска соработка и формирање заеднички инспекторати. Како итен чекор се бара и враќање на институтот лиценцирање, за да се гарантира професионалниот интегритет на луѓето што излегуваат на увид.
