Бранот младински протести во Европа почна во втората половина на септември со блокади на средни училишта во сиромашните предградија на Париз, а во октомври се прошири во Белгија, Италија, Грција и Албанија. Средношколците и студентите бараат повеќе наставници, помали паралелки, пристојни училишни згради и подостапно образование и домување. Во Франција, според објавените извештаи, приведени се илјадници луѓе, меѓу кои голем број малолетници, додека во Милано, Болоња и Тирана протестите прераснаа во судири со полицијата.

Сè почна со професори што ги немаше со месеци

Според американското списание „Нејшн“, најновиот бран протести почнал во лицејот „Сент Егзипери“, на околу 40 минути југозападно од Париз. На 21 септември ученици и професори се собрале пред училиштето барајќи повеќе вработени, бидејќи поради отсуствата на наставниците учениците со месеци останувале без настава по одредени предмети. По само една недела, училиштето добило дополнителен кадар, а протестот завршил.

Успехот на учениците брзо ги охрабрил и другите училишта да организираат мобилизации. Протестите особено се прошириле во Сена-Сен-Дени, департман со голем удел на млади жители и едни од најниските просечни приходи во Франција. Оттаму, според медиумските извештаи, демонстрациите се прошириле во Париз и во други градови, меѓу кои Марсеј, Стразбур, Тур и Лил. Француското Министерство за образование соопштило дека протестите засегнале околу 400 од вкупно 3.700 лицеи во земјата.

Паркур-суп, греење и помали паралелки: што бараат учениците?

Француските ученици бараат замена за отсутните наставници, подобри услови во училишните згради вклучително и функционално греење во зима, помали паралелки и пократки наставни денови. Меѓу нивните барања е и реформа на Паркур-суп, онлајн-системот за упис на факултет, за кој велат дека ја зголемува неизвесноста и стресот при преминот кон високото образование.

Министерот за образование, Едуар Жефре, изјавил дека образованието останува приоритет, а намалувањето на буџетските издвојувања во однос на инфлацијата го поврзал со падот на бројот на населението. Политикологот Улис Рабате од Универзитетот Париз 8 нуди поинакво толкување: кога јавните услуги и образованието се влошуваат, последиците најсилно ги чувствуваат луѓето со најмалку ресурси.

Илјадници приведени, Макрон повикува на смиреност

Од почетокот на протестите во Франција, според објавените извештаи, приведени се речиси 7.000 луѓе, од кои 86 отсто се малолетници, а околу една третина се соочуваат со обвиненија. На 13 октомври синдикатите објавиле дека на собирите учествувале 480.000 луѓе, додека француското Министерство за внатрешни работи регистрирало 161.500 учесници.

Претседателот Емануел Макрон повикал на воздржаност, оценувајќи дека прашањата заслужуваат време, консултации, дискусија и почит. Премиерот Себастијан Лекорни ветил дека владата до крајот на октомври ќе понуди конкретни, итни и целосно финансирани мерки, но засега не објавил детали.

Незадоволството на учениците и студентите веќе се преплетува со поширокиот гнев поради трошоците за живот. На 17 октомври се одржала национална мобилизација на која, покрај средношколци и студенти, учествувале и поранешни припадници на движењето „Жолти елеци“, климатски активисти и земјоделци. Протестите се одвиваат околу шест месеци пред претседателските избори.

Белгија: школарина до 1.194 евра и пренатрупани училници

Во Белгија протестите почнале на 1 октомври со блокади на училишта во Лиеж, а за неколку дена се прошириле во Монс, Шарлроа и Брисел. Демонстрантите бараат подобри училишни згради, поквалитетни услови за учење и распоред што подобро ќе одговара на потребите на учениците. Незадоволството го засилува и цената на образованието: за академската 2026/2027 година, некои категории студенти плаќаат школарина до 1.194 евра.

Полицијата во Лиеж спровела најмалку 139 апсења од почетокот на протестите. Учениците и студентите инсистираат дека нивните барања произлегуваат од конкретните проблеми во белгискиот образовен систем, иако ги следат и протестите во соседните земји. Една 19-годишна студентка изјавила за Ројтерс дека движењето почнало уште порано годинава, но добило нов замав по демонстрациите во Франција.

„Пари за училишта, не за војна“: италијанскиот „Ден без Мелони“

Во Италија, демонстрантите окупирале училишта и поставиле шатори во центрите на Милано, Рим и Болоња, протестирајќи против трошоците за живот и влошените услови во образованието. На 16 октомври се одржал протестот наречен „Ден без Мелони“. Според организаторите, над 400.000 млади излегле на улиците во најголемите италијански градови. Тие протестирале против запуштените училишта, издвојувањето средства за воената индустрија и мерките што, според нив, го ограничуваат пристапот на децата на мигрантите до образованието. Демонстрантите изразиле и солидарност со француските ученици и студенти. Во Торино средношколците скандирале: „Пари за училишта, не за војна“, пренесува агенцијата АНСА.

Следниот ден протестите во Милано прераснале во насилство. Според Асошиејтед прес, мирниот собир на плоштадот Дуомо се претворил во хаотична сцена откако маскирани демонстранти почнале да фрлаат камења и коцки од калдрмата кон полицијата. Силите за безбедност возвратиле со солзавец и водени топови. Во Болоња, според полицискиот синдикат, биле повредени околу 56 полицајци.

Премиерката Џорџа Мелони ги осудила „бандите насилници“, додека градоначалникот на Милано, Џузепе Сала, изјавил дека причините за протестите се разбирливи, но дека насилството врз полицијата и уништувањето на градскиот имот не можат да се оправдаат.

Зад незадоволството стојат и економските проблеми. Инфлацијата во септември достигнала 4,2 отсто на годишно ниво, а реалните плати, според наведените податоци, се намалиле за 6,6 отсто во однос на 1990 година. Италија следната година ја очекуваат избори.

Тирана: „Дипломите се пасоши за емиграција“

Бранот протести стигнал и во Албанија, најблиску до Македонија. На 13 октомври десетици млади се собрале пред Министерството за образование во Тирана, барајќи подобри услови на универзитетите и во студентските домови, пониски трошоци за студирање и поголеми можности за иднината во сопствената земја.

Студентот Реџан Шкемби ја опишал фрустрацијата на младите со зборовите дека дипломите што ги добиваат се „само пасоши за емиграција“.

Протестот брзо ескалирал. Демонстрантите запалиле оган пред Министерството за образование, а на 14 октомври биле нападнати владини згради, банки и деловни објекти во немири што траеле повеќе од осум часа. Протестите се прошириле и на универзитетите во Елбасан и Скадар.

Студентите се приклучиле кон пошироко движење што почнало како реакција на проект за луксузно одморалиште во заштитено подрачје на југот на Албанија, поврзан со Џаред Кушнер, зетот на американскиот претседател.

Премиерот Еди Рама одбил да поднесе оставка. „Ова не е студентски феномен“, изјавил тој, обвинувајќи ги наводните „странски раце“ дека не сакаат Албанија да живее во мир.

Атина: шатори пред парламентот поради скапите кирии

Во Грција, во центарот на незадоволството е домувањето. Студентите поставиле шатори на плоштадот Синтагма, пред грчкиот парламент, барајќи ограничување на кириите, поголеми субвенции за домување и изградба на нови државни студентски домови.

Меѓу барањата се и бесплатни оброци, јавен превоз и интернет, како и пониски цени во студентските мензи. Студентските здруженија од Атина отворено ги посочиле протестите во Франција и Шпанија како инспирација за својата мобилизација.

Не е едно движење, но проблемите се слични

Според порталот Аксиос, протестите не претставуваат единствено, координирано европско движење. Сепак, во повеќе земји младите се мобилизираат околу слични проблеми: недоволно финансирано образование, лоши услови во училиштата и студентските домови, растечки трошоци за живот и неизвесна иднина.

Слична е и пошироката буџетска рамка. Франција и Белгија годинава бележат буџетски дефицити поголеми од пет отсто од бруто-домашниот производ, што дополнително ги усложнува дебатите за јавните расходи и финансирањето на образованието.

Аналитичарот Алберто Алемано за Ал Џезира ги опишал протестите како пошироко генерациско барање: младите чувствуваат дека нивната иднина не е доволно важна за политичките одлуки што се носат денес.

Француските средношколци, во меѓувреме, не планираат да се откажат. Седумнаесетгодишна учесничка изјавила за Франс прес дека се надева оти протестите ќе продолжат и по есенскиот распуст, кон крајот на октомври — токму во периодот кога истекува рокот што владата на Лекорни сама си го поставила за да понуди конкретни мерки.

Прашањето што останува е дали владите ќе одговорат на барањата на младите со вистински промени или со уште едно ветување што ќе ги остави повторно на улица.