Граѓани вчера маршираа низ центарот на Скопје на протестот „Ниту една повеќе!“, по убиството на 17-годишната Билјана Кириќ од Богданци. Фемицидот во Македонија годинава однесе седум животи. Жртвата од Богданци претходно пријавувала насилство, а против осомничениот биле изречени мерки за заштита. Учесниците на протестот побараа одговорност од институциите и итно усвојување на законските измени, кои од август се во собраниска процедура.
Протестот го организираше неформалната иницијатива „Ниту една повеќе!“, составена од активистки и активисти. Маршот започна во паркот „Жена Борец“, продолжи покрај Собранието и Министерството за правда и заврши пред Министерството за образование и наука. Организаторите однапред соопштија дека партиските обележја, знамиња и настапи не се добредојдени, бидејќи станува збор за граѓански протест.
Иницијативата има четири барања. Првото е целосна и транспарентна истрага за смртта на Билјана и утврдување одговорност за секој пропуст на институциите. Второто е итно усвојување на измените на Законот за спречување и заштита од насилство врз жените и семејно насилство. Третото бара поимот род повторно да се врати во законите, упатствата и програмите од кои бил отстранет. Четвртото е разрешување на сите функционери што го оправдуваат или го нормализираат насилството врз жените. Според организаторите, политичките партии располагаат со институционални механизми што треба да ги искористат за исполнување на овие барања.
Случајот од Богданци покажува колкав е јазот меѓу пријавувањето на насилството и обезбедувањето заштита. Според полицискиот билтен, на 30 септември 21-годишниот В. Г. физички ја нападнал девојката во куќата на своето семејство и ѝ се заканувал дека ќе ја убие ако го напушти. Притоа ѝ го оштетил телефонот за да ја спречи да повика полиција. Девојката успеала да избега низ прозорец, по што минувачи повикале полиција. Таа била пренесена во ургентниот центар на Општата болница во Гевгелија. Била поднесена кривична пријава, а во посебна граѓанска постапка биле изречени и мерки за заштита од семејно насилство. Телата на двајцата биле пронајдени вечерта на 3 ноември, едното во запален автомобил. Обвинителството соопшти дека првичните индиции упатуваат на убиство, а потоа и самоубиство.
Бројките на МВР покажуваат дека случајот во Богданци не е изолиран. Од 2021 до 2025 година во земјава биле убиени 26 жени, од кои девет само во 2023 година, а шест во 2025 година. Од почетокот на годинава до септември биле регистрирани 1.337 кривични дела поврзани со семејно насилство. Од вкупно 1.388 пријавени сторители, 1.278 се мажи. Во 2025 година рекордни 4.745 жени пријавиле семејно насилство, ако се земат предвид кривичните дела, прекршоците и поплаките.
Годинава се случија и други убиства што ги отворија истите прашања. Во март, во скопската населба Тафталиџе, поради семејно насилство се самоуби 31-годишна жена и нејзината шестгодишна ќерка. Постапката за насилство претходно била запрена откако жртвата потпишала изјава дека не била физички нападната, иако, според измените на Кривичниот законик, телесната повреда се гони по службена должност. На 14 мај, во битолската населба Баир, беше убиена 31-годишна жена, а беше приведен нејзиниот 33-годишен сопруг, кој во тој период не живеел со неа. На 25 јуни обвинителството отвори истрага против 51-годишен маж од Летевци, осомничен дека ја убил сопругата, го сокрил нејзиното тело и потоа ја пријавил како исчезната. Во октомври, Основниот суд во Куманово осуди на доживотен затвор маж од Старо Нагоричане за четири убиства и два обида за убиство на жени.
На хартија, Македонија е меѓу понапредните земји во регионот. Истанбулската конвенција на Советот на Европа беше ратификувана кон крајот на 2017 година. Во 2021 година беше донесен нов закон, усогласен со нејзините начела, а со измените на Кривичниот законик од февруари 2023 година земјата стана првата на Западен Балкан што го воведе фемицидот како посебно кривично дело. Новите предлог-измени на законите за заштита од насилство беа доставени до Собранието во август, но сè уште не се усвоени. Европската комисија, во годишниот извештај објавен минатата недела, за првпат наведува дека состојбата претставува сериозно прекршување на основните човекови права.
Европската Унија ја ратификуваше Истанбулската конвенција, која за Унијата стапи во сила на 1 октомври 2023 година. Во мај 2024 година ја донесе и својата прва директива за борба против насилството врз жените. Земјите-членки имаат рок до 14 јуни 2027 година да ги усогласат своите закони со директивата, а од истата година ќе мора да собираат податоци според заеднички стандарди. Во Германија, во 2023 година, 938 жени и девојки биле жртви на обид за фемицид или фемицид, а 360 од нив биле убиени. Во регионот, српската организација ФемПлац регистрирала најмалку 18 фемициди во 2025 година, додека во Турција, која се повлече од Конвенцијата, мажи убиле најмалку 294 жени.
Глобалната слика е уште потешка. Според последниот извештај на Канцеларијата на ОН за дрога и криминал и ОН Жени, во 2024 година биле намерно убиени 83.000 жени и девојки. Од нив, 50.000 биле убиени од интимни партнери или членови на семејството, во просек по 137 жени секој ден. За споредба, кај мажите жртви на убиства, само 11 отсто биле убиени од некој близок.
