Во време кога вниманието на светската јавност е насочено кон војните на копно, воздушните напади и поморските судири, една од најважните инфраструктури на современиот свет останува скриена од очите на јавноста – на дното на морињата и океаните. Илјадници километри подводни кабли ги поврзуваат континентите, овозможуваат меѓународни финансиски трансакции и го одржуваат глобалниот интернет. Нивното оштетување може да ја забави комуникацијата меѓу цели региони, а конфликтите во Црвеното Море покажаа колку е ранлива оваа мрежа.
Иако интернетот најчесто се поврзува со безжични мрежи, сателити и големи центри за обработка на податоци, неговата основа ја сочинува физичка инфраструктура. Меѓународната унија за телекомуникации (ИТУ) во своја анализа наведува дека подводните кабли пренесуваат повеќе од 99 отсто од меѓународниот сообраќај на податоци. Низ нив минуваат информации неопходни за функционирањето на банките, технолошките компании, државните институции и секојдневните комуникации.
Според организацијата „Интернет општество“ (Internet Society), во 2025 година во светот имало околу 570 комерцијални подводни кабли, а уште 81 систем бил планиран. Каблите, кои често се дебели колку градинарско црево, пренесуваат податоци преку оптички влакна и овозможуваат брз пренос на огромни количества информации меѓу континентите.
Нивното значење особено доаѓа до израз на местата каде што се вкрстуваат или минуваат голем број кабли низ тесни поморски премини. Едно такво подрачје се наоѓа меѓу Јемен и Џибути, во теснецот Баб ел Мандеб, кој го поврзува Црвеното Море со Аденскиот Залив.
Баб ел Мандеб – тесно грло на светскиот интернет
Теснецот Баб ел Мандеб со децении има големо значење за меѓународната трговија поради неговата положба на поморската рута меѓу Европа и Азија, преку Суецкиот Канал. Но, неговото стратешко значење не се ограничува само на транспортот на нафта, гас и стока. Под морската површина минуваат телекомуникациски кабли што ги поврзуваат Европа, Африка и Азија.
Баб ел Мандеб е широк само околу 26 километри во најтесниот дел, а големата концентрација на поморски сообраќај и подводна инфраструктура го прави особено чувствителен на поморски несреќи, но и на можни намерни напади.
Ранливоста на оваа мрежа стана очигледна во текот на 2024 година, кога беа оштетени четири подводни кабли во Црвеното Море. Според анализата на Центарот за стратешки и меѓународни студии (ЦСИС), инцидентот ја погоди инфраструктурата низ која минуваа околу 25 отсто од телекомуникацискиот сообраќај меѓу Азија, Европа и Африка. Дел од податоците беа пренасочени преку алтернативни рути, но случајот покажа колку дефектите на ограничен географски простор можат да предизвикаат последици далеку надвор од регионот во кој настанале.
Оштетувањата се случија во период кога јеменските Хути напаѓаа трговски бродови во Црвеното Море и Аденскиот Залив. Нападите, кои започнаа кон крајот на 2023 година во контекст на војната во Газа, предизвикаа нарушувања во поморскиот сообраќај и пренасочување на дел од бродовите околу Африка.
Сепак, оштетувањето на подводните кабли не значи автоматски дека станува збор за саботажа. Експертите предупредуваат дека најчесто каблите ги оштетуваат сидрата на бродовите и рибарската опрема.
Слични проблеми се повторија во септември 2025 година, кога беа оштетени подводни кабли во Црвеното Море, предизвикувајќи нарушувања на интернет-сообраќајот во делови од Азија, Африка и Блискиот Исток. Експертите како веројатна причина го наведоа трговски брод чие сидро оштетило повеќе кабли, објави Асошиејтед прес (АП).
Подводната инфраструктура како ново поле на судир
Подводните кабли стануваат сè поважни и за националната безбедност, бидејќи нивното функционирање одамна не е само прашање на пристап до интернет. Од стабилноста на меѓународните врски зависат финансиските пазари, комуникациите на државните институции, работењето на големите компании и размената на податоци меѓу центрите за нивна обработка.
Секоја година во светот се случуваат околу 200 дефекти на подводните кабли. Најголемиот дел се поврзани со риболовот и сидрата на бродовите, додека останатите настануваат поради природни појави и технички проблеми. Иако намерните оштетувања не се најчеста причина за прекини, можноста за саботажа станува сè позначајно безбедносно прашање, се наведува во анализата на Меѓународната унија за телекомуникации (ИТУ).
Посебен проблем е тоа што каблите се протегаат низ територијалните води и ексклузивните економски зони на различни држави. Затоа нивната заштита бара, пред сè, меѓудржавна соработка.
Подводната инфраструктура може да биде и цел на хибридно војување, во кое притисокот врз противникот не мора да се спроведува исклучиво со конвенционални воени средства. Во овој случај, нападите може да вклучуваат нарушување на комуникациите, предизвикување економска штета или создавање неизвесност околу безбедноста на инфраструктурата. Сето тоа може да биде дел од конфликтот без притоа да има директни воени напади.
Сепак, експертите предупредуваат дека секој прекин на подводните комуникации не треба да се толкува како непријателска активност. Меѓународниот комитет за заштита на каблите (ICPC) наведува дека случајните оштетувања и натаму се убедливо најчеста причина за дефекти.
Светот стана толку зависен од интернетот што речиси ниту еден сегмент од современиот живот не може да функционира без него. Настаните во Црвеното Море покажаа дека безбедноста на интернет-врските може да зависи од состојбите во само еден поморски теснец, илјадници километри оддалечен од луѓето што секојдневно ги користат овие услуги.
