Мотивацијата ретко исчезнува одеднаш. Почесто ја нагризуваат ситни навики на прилагодување кон другите, чекање туѓ знак за акција или самоцензура пред некој воопшто да бара мислење. Кога таквиот образец ќе се повтори доволно пати, тој престанува да биде обична општествена обѕирност и станува единствен начин на функционирање, пишува Psychology Today.
Концептот произлегува од теоријата на самоодредување, еден од најпризнатите рамки во психологијата на мотивацијата. Според преглед на дваесетина години истражувања, објавен во 2020 година во списанието Contemporary Educational Psychology, за трајна мотивација се потребни три чувства: компетентност, поврзаност со другите и автономија, односно доживувањето дека постапките навистина се наши.
Хроничното барање потврда постепено ја уништува токму автономијата. На почеток навиката делува безазлено, дури и пожелно: се проверува со партнер пред нов проект, се набљудуваат реакциите во просторијата пред да се изнесе мислење, се објавува статус и нестрпливо се чека одговор. Проблемот настанува кога тоа прерасне во рефлекс: „Нема да преземам ништо додека не добијам туѓо одобрение“.
Токму затоа е тешко да се препознае, бидејќи се маскира како совесност. Личност која секоја одлука ја проверува со другите делува обѕирно; личност која се воздржува од мислење додека не ја процени атмосферата во групата делува одмерена. Ваквото однесување во многу средини дури и се наградува. Постои сепак клучна разлика меѓу советување со другите и мотивација зависна од туѓо одобрение. Во првиот случај се собираат информации, а одлуката и одговорноста остануваат лични. Во вториот, самата одлука зависи од туѓата реакција, а со неа и енергијата останува на чекање.
Мета-анализа од 2021 година во списанието Organizational Psychology Review, која опфатила 124 примероци од работни средини, ја прави разликата помеѓу „идентификувана регулација“, кога нешто се прави затоа што е во согласност со сопствените вредности, и „интроицирана регулација“, кога нешто се прави за да се избегне вина или срам. Втората може да поттикне краткотрајна активност, но не и вистинска, трајна ангажираност.
Кога одобрувањето станува главен поттикнувач, внатрешниот систем за наградување во мозокот постепено се менува. Научен преглед од 2017 година во списанието Frontiers in Human Neuroscience открил дека допаминските патишта со текот на времето можат да се пренасочат кон надворешни поттикнувачи, наместо трудот и напредокот да се бележат како внатрешна награда. Мозокот тогаш исклучиво чека повратна информација однадвор. Тоа е научен одговор што многумина го развиваат од оправдани причини, меѓу кои историја на анксиозна приврзаност, работа под висок притисок или израстување во семејства кои преку ускратување внимание вршеле контрола.
Истражувања на средини што поттикнуваат автономија, како училишта, работни места и терапевтски процеси, водат до ист заклучок: кога луѓето ќе препознаат сопствени вредности и дејствуваат согласно нив, мотивацијата обично природно се враќа.
Практична појдовна точка е таканареченото „разјаснување вредности“, структурирано препознавање на она што навистина се сака, а не она за коешто се мисли дека треба да се сака. Рандомизирано контролирано испитување од 2015 година, објавено во Implementation Science, покажало дека таквите вежби кај вработени поттикнале поавтономна, внатрешна мотивација во споредба со контролна група, а се зголемила и веројатноста намерите навистина да се спроведат во дело.
Вториот чекор е наизглед едноставен: преземање мали постапки коишто никој не мора да ги потврди, довршување задача без некому да се каже, или донесување неважна одлука без советување, забележувајќи дека ништо лошо не се случило. Целта е повторно да се калибрира внатрешниот компас.
