Глобалните нафтени резерви се приближуваат до критично ниво, а енергетските аналитичари предупредуваат дека Европа веќе ова лето би можела да почувствува сериозен притисок врз снабдувањето со гориво и цените на енергијата.

Проблемот повеќе не е само цената на барелот. Сè поважно станува прашањето колку нафта навистина е достапна на пазарот во услови кога војната со Иран и нарушувањата во Ормускиот Теснец ги дестабилизираат глобалните енергетски текови.

На ова предупредува Џеф Кари, главен енергетски стратег на инвестициската компанија „Карлајл груп“, кој тврди дека Азија веќе е блиску до минималните оперативни нивоа на нафтени резерви, а Европа би можела да биде следна.

Според него, пазарот е под притисок од почетокот на војната со Иран и од прекините во транспортот низ Ормускиот Теснец, еден од најважните енергетски коридори во светот.

На хартија, глобалните нафтени резерви сè уште изгледаат релативно стабилни. Но, енергетската индустрија прави разлика меѓу вкупните залихи и таканаречените минимални оперативни нивоа — количини што мора да останат во системот за безбедно функционирање на цевководите, терминалите и складиштата.

Со други зборови, дел од нафтата технички постои, но не е навистина достапна за пазарот.

Токму затоа одредени деривати веќе покажуваат знаци на сериозно нарушување. Кари предупредува дека цените на дизелот нагло растат, а во некои моменти станале дури и повисоки од горивото за авиони. Таквата инверзија обично сигнализира дека логистиката и индустриските системи почнуваат да чувствуваат недостиг.

За деловниот сектор, ова е поважно од самата цена на бензинот. Дизелот е гориво на глобалната економија — го движи камионскиот транспорт, индустријата, земјоделството, бродовите и голем дел од европската логистика. Кога дизелот станува проблем, инфлаторните притисоци брзо се шират низ целиот синџир на снабдување.

Еден од најинтересните делови од предупредувањето на Кари се однесува на Европа. Според неговата анализа, европскиот пазар во моментов изгледа постабилен главно затоа што американските стратешки резерви се извезуваат кон Европа.

Но, овој модел има ограничен рок на траење.

Соединетите Американски Држави во последните месеци користат дел од нафтата од своите стратешки резерви за да го намалат глобалниот притисок врз пазарот. Дел од тие количини завршуваат во Европа, создавајќи привремено чувство на сигурност.

Проблемот е што во исто време американските залихи се намалуваат. Затоа Кари предупредува дека за неколку недели Европа би можела да почне да го чувствува истиот притисок што веќе е видлив во Азија, особено во летната сезона кога потрошувачката на гориво расте.

Дополнителна загриженост предизвика и предупредувањето на Меѓународната агенција за енергија. Нејзиниот директор Фатих Бирол претходно изјави дека пазарот би можел да влезе во „црвената зона“ во текот на јули и август доколку извозот од Блискиот Исток не се стабилизира наскоро.

Она што ја прави ситуацијата особено ризична е фактот што енергетскиот ризик директно се прелева во бизнис-моделите на компаниите. Во последниве години, пазарите се навикнаа на идејата дека енергетските кризи можат да се ублажат со монетарни политики, субвенции или краткорочни владини интервенции.

Но физичкиот недостиг на енергија функционира поинаку.

Кари ги отфрла предлозите како привремено укинување на данокот на гориво во САД, бидејќи таквите мерки не ја зголемуваат вистинската количина на достапна нафта.

„Единствениот начин да се реши проблемот е да се зголеми достапноста на молекули“, изјави тој за Си-Ен-Би-Си, алудирајќи на физичкото снабдување со енергија.

Ормускиот Теснец останува во центарот на целата приказна. Околу една петтина од светската трговија со нафта минува низ овој тесен поморски коридор. Секое сериозно нарушување на сообраќајот веднаш се одразува врз целиот енергетски систем.

Дополнителен проблем е политичката динамика меѓу Вашингтон и Техеран. Американскиот претседател Доналд Трамп, според објавените информации, побарал од својот тим да го забрза договорот со Иран за завршување на војната и повторно отворање на Ормускиот Теснец.

Според Кари, времето во моментов работи во корист на Иран. Како што глобалните залихи опаѓаат, преговарачката позиција на Техеран станува посилна, бидејќи пазарот станува почувствителен на секој дополнителен прекин во снабдувањето.

За Европа, ова значи дека летото може да донесе нов енергетски тест — не само преку цената на горивото, туку и преку притисок врз транспортот, индустријата, логистиката и инфлацијата.