Суровата нафта на меѓународните пазари поевтини за 32 проценти од почетокот на октомври, но дизелот во Европа во истиот период забележа пад од само 11 проценти. Оваа голема разлика, објавена во најновиот извештај на Меѓународната агенција за енергија (ИЕА) од 13 ноември, покажува зошто намалувањето на цената на нафтата не се пренесува со иста брзина и во иста мера врз горивата што ги плаќаат потрошувачите.

Според агенцијата, цената на референтната сурова нафта од Северното Море се намалила од 136 на околу 93 долари за барел.

Но, дизелот во Европа, и по намалувањето, останал за 77 проценти поскап во споредба со нивото пред војната со Иран.

Зошто суровата нафта и дизелот имаат различни цени?

Цената на суровата нафта е само еден од факторите што ја определуваат конечната цена на горивото.

За нафтата да стане дизел потребни се преработка во рафинерии, транспорт, складирање и дистрибуција.

Притоа, цената на дизелот зависи и од понудата на готови нафтени деривати, која не мора да се движи идентично со понудата на сурова нафта.

Дури и кога суровината поевтинува, ограничените рафинериски капацитети, логистичките проблеми или намалените залихи можат да ги задржат цените на готовите горива на повисоко ниво.

Според ИЕА, глобалните залихи на нафта на копно остануваат на најниско ниво од најмалку 2016 година, и покрај знаците за подобрување на понудата.

Македонија: Дизелот поевтини, но е поскап од лани

На македонскиот пазар, според одлуката на Регулаторната комисија за енергетика од 9 ноември, максималната малопродажна цена на еуродизелот е намалена за 5,5 денари, од 100 на 94,5 денари за литар.

Тоа е намалување од 5,5 проценти.

Меѓутоа, според историските податоци за цените на горивата, дизелот во Македонија пред една година чинел околу 72,5 денари за литар.

Тоа значи дека, и по последното поевтинување, сегашната цена е повисока за околу 30 проценти во однос на ноември 2025 година.

За возач што полни резервоар од 50 литри, разликата меѓу тогашната и сегашната цена изнесува 1.100 денари за едно полнење.

Колкав дел од цената се даноци и други давачки?

Конечната малопродажна цена на горивата во Македонија не е директна копија на берзанската цена на нафтата.

Во неа влегуваат набавната цена, акцизата, данокот на додадена вредност, маржата и други законски предвидени трошоци.

Според објавената структура на цената за ноември, набавната компонента има најголемо учество во цената на дизелот.

Но, и кога таа се намалува, фиксните давачки и другите трошоци остануваат дел од конечната пресметка.

Поради тоа, процентуалниот пад на светските берзи не може механички да се преслика врз малопродажните цени.

Ќе продолжи ли поевтинувањето?

Меѓународната агенција за енергија наведува дека глобалната понуда почнува да ја надминува побарувачката, благодарение на обновувањето на извозот од земјите од Персискиот Залив.

Тоа може да создаде услови за дополнително стабилизирање на пазарот.

Но, движењата на цените зависат и од геополитичките ризици, достапноста на рафинериските производи и транспортните трошоци.

За македонските потрошувачи, најважно е колку брзо промените на меѓународниот пазар ќе се одразат врз домашните цени.

Податоците покажуваат дека суровата нафта и дизелот можат да поевтинуваат истовремено, но со многу различна брзина.

Токму во таа разлика се наоѓа одговорот зошто возачите не го чувствуваат целосно падот на цената на суровата нафта.