Реформата би можела да започне во 2027 година и да трае три години, но украинската влада порачува дека нема да дозволи поскапување без претходно воспоставен систем за финансиска заштита на граѓаните.
Според анализата на ММФ објавена кон крајот на октомври, сегашните регулирани цени што ги плаќаат украинските домаќинства покриваат помалку од половина од реалните трошоци за снабдување со електрична енергија и природен гас.
Одржувањето на цените на ова ниво создава значителен финансиски товар. Фондот проценува дека субвенциите и другите механизми за поддршка на енергетскиот сектор во периодот од 2024 до 2026 година достигнуваат околу 3,7 отсто од украинскиот бруто-домашен производ годишно.
ММФ разгледува два можни модели за постепено усогласување на цените со трошоците на енергетските компании.
Според првиот модел, кој ги зема предвид сегашните пазарни услови, цената на електричната енергија би достигнала 9,7 гривни за киловат-час, а природниот гас 22 гривни за кубен метар, со вклучен данок на додадена вредност.
Вториот модел претпоставува подобрување на ефикасноста на енергетскиот сектор и стабилизација на пазарот по завршувањето на војната. Во тој случај, струјата би чинела шест гривни за киловат-час, а гасот 17,2 гривни за кубен метар.
Овие износи не се одобрени тарифи, туку пресметки што покажуваат колку би можеле да изнесуваат цените доколку се намалат субвенциите.
Предлогот предвидува реформата да се спроведува во три фази. Во првата година би се намалиле 20 отсто од разликата меѓу регулираните цени и реалните трошоци, во втората дополнителни 60 отсто, а во третата преостанатите 20 отсто.
Украинското Министерство за енергетика на 3 ноември соопшти дека ваквите промени не можат да се спроведат без ефикасен систем за насочена помош на домаќинствата.
Од министерството нагласија дека мораториумот за зголемување на комуналните тарифи останува во сила и дека препораките на ММФ не претставуваат обврзувачка одлука на украинската влада.
Според ставот на Киев, реформите во тарифниот систем, во согласност со важечкото законодавство, би можеле да се спроведуваат дури по завршувањето на воената состојба.
Украина истовремено работи на реорганизација на државната помош, со цел субвенциите да бидат насочени кон домаќинствата со најниски приходи и оние што најтешко можат да ги поднесат енергетските трошоци.
Финансиските проблеми дополнително ги усложнуваат руските напади врз украинската енергетска инфраструктура, кои предизвикуваат прекини во снабдувањето со електрична енергија, греење и вода.
ММФ предупредува дека одржувањето на цените под реалните трошоци го ограничува капацитетот на енергетските компании да инвестираат во поправки, одржување и обновување на оштетената инфраструктура.
Дел од товарот не се прикажува директно како расход во државниот буџет, туку се пренесува врз финансиските биланси на државните компании, особено „Нафтогас“ и „Енергоатом“.
Според Фондот, долгорочната финансиска стабилност на енергетскиот сектор бара постепено намалување на субвенциите, но и заштита на граѓаните што не можат да ги плаќаат повисоките сметки.
Украинската влада подготвува долгорочен план за енергетски реформи, кој треба да ги опфати обновата на инфраструктурата, стабилизацијата на компаниите и подоброто насочување на буџетската поддршка.
Засега не е донесена одлука ниту за почетокот на поскапувањето, ниту за конечните цени. Нивното евентуално воведување ќе зависи од безбедносната состојба, економските услови и можноста државата да воспостави социјална заштита пред да ги намали субвенциите.
