Истовремено, Европската централна банка предупредува дека поскапите енергенси, ѓубривата и климатските екстреми можат да предизвикаат нов бран поскапувања на храната во 2027 година.

Кризата со снабдувањето со храна во Италија почна да ги покажува последиците и надвор од нејзините граници. Поради протестите на транспортните компании и блокадите на патиштата, дел од супермаркетите остануваат без основни прехранбени производи, додека свежата храна пропаѓа во камиони и складишта.

Проблемите веќе се почувствувани и на Малта, отворајќи го прашањето колку брзо нарушувањето на европските синџири за снабдување може да се пренесе од една држава во друга.

Според Ројтерс, протестите на италијанските камионџии, предизвикани од високите цени на горивата и растечките трошоци, ги нарушиле редовните испораки на овошје, зеленчук, месо и млечни производи.

Во јужна Италија се забележани празни полици во супермаркетите, а производителите предупредуваат дека загубите растат со секој ден во кој транспортот останува блокиран.

Особено е погодена прехранбената индустрија. Производителите на моцарела од биволско млеко во регионот Кампанија предупредуваат дека прекините во испораките го запреле производството, со проценети дневни загуби од три милиони евра. Проблеми се јавуваат и кај производителите на тестенини и домати.

Компанијата „Румо“, еден од познатите италијански производители на тестенини, веќе го прекинала производството поради недостиг на суровини.

Но кризата повеќе не е ограничена само на Италија. На Малта, дел од супермаркетите пријавија недостиг на свеж зеленчук, месо и млечни производи поради прекинатите испораки од италијанските добавувачи.

Ова покажува дека современиот пазар на храна не зависи исклучиво од производството. Дури и кога производи има доволно, блокираниот транспорт може за кратко време да предизвика празни полици.

ЕЦБ предупредува: Нов бран поскапувања на храната во 2027 година

Додека европските трговци се соочуваат со нарушено снабдување, Европската централна банка предупредува на нов инфлаторен притисок врз прехранбените производи. ЕЦБ посочува дека комбинацијата од високите цени на енергијата и екстремните временски услови може повторно да ја забрза инфлацијата на храната.

Според септемвриските макроекономски проекции на банката, инфлацијата на храната во еврозоната би можела да достигне 3,4 отсто во третиот квартал од 2027 година, пред постепено да почне да се намалува.

Причината не е само директното поскапување на енергијата, туку и нејзиното постепено пренесување во производството, транспортот, пакувањето и преработката на храната.

Од ЕЦБ објаснуваат дека овие трошоци не се пренесуваат веднаш врз потрошувачите. Потребни се неколку месеци пред повисоките производствени трошоци да се почувствуваат во малопродажните цени.

Тоа значи дека дел од сегашните поскапувања на енергенсите може допрва да се одразат врз цените во супермаркетите.

Лебот, тестенините, млекото и месото меѓу најизложените производи

Анализата на ЕЦБ покажува дека особено чувствителни на енергетските поскапувања се земјоделските производи чие производство бара големи количини гориво, електрична енергија и ѓубрива.

Меѓу нив се пченицата, пченката и јачменот, што може да се одрази врз цените на брашното, лебот, тестенините и другите пекарски производи.

Но ефектот не завршува тука. Поскапите житни култури значат и поскапа добиточна храна, што дополнително може да ги зголеми трошоците за производство на млеко, сирење и месо.

ЕЦБ предупредува дека растот на цените на природниот гас и ѓубривата може да влијае и врз производството на зеленчук, компири и маслодајни култури.

Дополнителен проблем претставуваат климатските екстреми. Сушите и топлотните бранови во делови од Европа го зголемуваат ризикот од послаби приноси, а временскиот феномен Ел Нињо дополнително создава притисок врз глобалните цени на земјоделските суровини.

Сепак, ЕЦБ оценува дека очекуваниот инфлаторен бран би требало да биде значително послаб од оној во 2022 година, по почетокот на руската инвазија врз Украина.

Европското земјоделство под притисок од скапите ѓубрива

Една од најголемите слабости на европското производство на храна е зависноста од увозот на ѓубрива.

Според ЕЦБ, Европската Унија увезува околу 30 отсто од потребните азотни ѓубрива и приближно 70 отсто од фосфатните ѓубрива.

Истовремено, домашното производство на ѓубрива е силно зависно од природниот гас.

Ѓубривата можат да учествуваат со до 16 отсто во влезните трошоци на земјоделските производители. Поради тоа, нивното поскапување непосредно влијае врз економската исплатливост на земјоделското производство.

Европската Унија веќе одобри привремени мерки за поддршка на земјоделците, вклучително и покривање до 80 отсто од дополнителните трошоци за ѓубрива.

Но, и покрај овие мерки, останува неизвесноста колку долго ќе траат притисоците и со каква брзина ќе се пренесуваат во цените на храната.

Двоен удар врз потрошувачите: Проблеми со снабдувањето и повисоки цени

Случувањата во Италија и предупредувањата на ЕЦБ откриваат два различни, но поврзани ризика за европскиот пазар на храна.

Првиот е непосреден: блокираните транспортни коридори можат за неколку дена да предизвикаат недостиг од одредени производи во продавниците.

Вториот е долгорочен: повисоките трошоци за енергија, производство и земјоделски суровини постепено се пренесуваат врз потрошувачките цени.

Ако двата притисока се совпаднат, трговците можат истовремено да се соочат со поскапи набавки и отежнати испораки.

Тоа не значи дека Европа се соочува со општ недостиг на храна, но покажува колку ранливи можат да бидат синџирите за снабдување во услови на енергетски и транспортни нарушувања.

Колку е изложена Македонија?

За Македонија, која дел од потребите за прехранбени производи ги задоволува преку увоз, европските нарушувања во снабдувањето претставуваат дополнителен ризик.

Поскапувањето на транспортот, доцнењето на испораките и евентуалните проблеми кај европските производители можат да влијаат врз набавните трошоци на домашните увозници и трговци.

Особено чувствителни би можеле да бидат производите што зависат од увезени суровини, амбалажа, енергенси и транспортни услуги.

За македонските потрошувачи, евентуалното прелевање на овие трошоци би значело дополнителен притисок врз семејниот буџет, особено кај основните прехранбени производи.

Сепак, засега нема потврдени податоци дека транспортната криза во Италија предизвикала недостиг на храна во македонските маркети.

Поширокиот ризик се гледа во предупредувањето на ЕЦБ дека ефектите од енергетските поскапувања можат да се почувствуваат со временско задоцнување.

Тоа значи дека следниот притисок врз цените во маркетите не мора да биде последица на недостиг од храна. Тој може да дојде преку поскапите суровини, ѓубрива, транспорт и производство.

Европските случувања се предупредување дека стабилноста на снабдувањето и стабилноста на цените стануваат два подеднакво важни предизвика за прехранбениот сектор.