Додека во Србија зимските температури најчесто се спуштаат само неколку степени под нулата, жителите на северните делови на Норвешка, Шведска и Финска се соочуваат со многу поостри зимски услови.

Во некои области температурите паѓаат и под минус 30 степени Целзиусови. И покрај тоа, нивните домови се проектирани така што обезбедуваат пријатна температура дури и во најстудените денови, пишува Н1 Словенија.

Тајната не е во некакви посебни радијатори или необични начини на загревање на просториите. Разликата, пред сè, е во изворите на енергија, квалитетот на изолацијата, ефикасноста на системите за греење и начинот на кој топлината се задржува во зградите.

Интересно е што северноевропските земји користат многу различни решенија. Додека Норвежаните во голема мера се потпираат на електрична енергија, Швеѓаните и Данците развиле обемни системи за далечинско греење, а Исланд речиси целиот систем за греење го заснова на природната топлина од внатрешноста на Земјата.

Норвешка: греење на струја, топлински пумпи и дрва

Норвешка е една од европските земји во кои електричната енергија има најважна улога во загревањето на домовите. Според податоците на норвешките енергетски институции, електричната енергија е доминантен извор за греење. Околу 88 отсто од вообичаеното годишно производство на електрична енергија во земјата доаѓа од хидроцентрали.

Сепак, Норвежаните не се потпираат само на класичните електрични радијатори. Во земјата се инсталирани повеќе од милион топлински пумпи, меѓу кои преовладуваат системите воздух–воздух, слични на клима-уредите што се користат за греење.

Овие пумпи ја преземаат топлината од надворешниот воздух и ја пренесуваат во внатрешноста на домот. Иако можеби звучи необично, топлинска енергија има во воздухот дури и кога надворешните температури се значително под нулата.

Според податоците на Меѓународната агенција за енергија (ИЕА), топлинските пумпи, во соодветни услови, можат да обезбедат три до четири пати повеќе топлинска енергија отколку што трошат електрична енергија. Нивната ефикасност опаѓа кога надворешните температури стануваат екстремно ниски, па во најстудените области се користат специјално приспособени модели или дополнителни извори на греење.

И покрај современата технологија, Норвежаните не ги заборавиле ниту традиционалните печки на дрва. Тие сè уште се присутни во многу семејни куќи, каде што служат како дополнителен или алтернативен извор на топлина.

Шведска и Данска: градовите се греат преку заеднички системи

Шведска има малку поинаков пристап. Додека топлинските пумпи се многу застапени во семејните куќи, голем број повеќекатници се греат преку системи за далечинско греење. Според податоците на шведскиот енергетски регулатор, на овој начин се обезбедуваат околу 90 отсто од топлината потребна за греење на станбените згради со повеќе станови.

Принципот на работа е сличен на системите за далечинско греење што ги познаваме и во Словенија. Топлата вода се произведува во централни топлани, а потоа преку подземни цевководи се доставува до станбените згради, каде што се користи за загревање на радијаторите и подготовка на топла санитарна вода.

Најголемата разлика е во начинот на производство на топлината. Во Шведска значителен дел од енергијата се добива од биомаса, постројки за истовремено производство на електрична и топлинска енергија, како и преку искористување на вишокот топлина од индустриските процеси и постројките за преработка на отпад.

Уште поизразен пример е Данска, каде што во 2024 година околу 69 отсто од сите домаќинства биле приклучени на систем за далечинско греење. Данскиот систем користи различни извори на енергија, меѓу кои биомаса, големи топлински пумпи, постројки за истовремено производство на електрична и топлинска енергија, како и вишок топлина од индустријата.

На тој начин топлината што инаку би останала неискористена може да се употреби за греење на илјадници станови. Сепак, треба да се нагласи дека Данска нема толку сурова клима како северните делови на Норвешка и Шведска. Температури околу минус 30 степени Целзиусови таму не се вообичаени, пишува Нова.рс.

Финска и Исланд: од печки на дрва до топлина од Земјата

Финска, која во потесна географска смисла не спаѓа во Скандинавија, но е нордиска земја, претставува интересна комбинација на традиционални и современи начини на греење.

Во финските градови далечинското греење е многу развиено, додека во семејните куќи се користат топлински пумпи, електрични системи за греење и дрва. Според податоците на финскиот завод за статистика, дрвото и натаму е важен извор на енергија за греење на домовите, особено во семејните куќи.

Важна улога имаат и топлинските пумпи што ја користат енергијата од надворешниот воздух или од почвата. Особено се интересни системите што ја преземаат топлината од земјата, бидејќи температурата на почвата на соодветна длабочина е значително постабилна од температурата на надворешниот воздух.

Исланд, пак, е сосема поинаква приказна. Благодарение на вулканската активност и геотермалните извори, оваа земја за греење на станбените згради може да користи природно загреана вода.

Според податоците на исландската национална агенција за енергетика, околу 90 отсто од енергијата за греење на домаќинствата во 2020 година доаѓала од геотермални извори. Топлата вода од подземните извори се доставува преку разгранета мрежа цевководи до населените места, каде што се користи за загревање на домовите.

Тоа значи дека жителите на поголемиот дел од Исланд не мора да користат гас, дрва или индивидуални електрични греалки за основното греење. Во областите што немаат пристап до геотермалната мрежа, за греење главно се користи електрична енергија.

Вистинската тајна не е само во греењето

Сите овие земји ги поврзува уште нешто, можеби дури и поважно од самиот избор на изворот на енергија – енергетската ефикасност на зградите.

Според извештајот на организацијата „Нордик енерџи рисрч“ од 2025 година, меѓу најважните мерки за подобрување на енергетската ефикасност во нордиските земји се квалитетната топлинска изолација, добро затворените ѕидови и споеви меѓу градежните елементи, енергетски ефикасните прозорци и вентилацијата со поврат на топлината.

Тоа значи дека посебно внимание се посветува на количината топлина што се губи преку ѕидовите, покривите, прозорците и вратите. Во поновите и енергетски обновените згради се користат вентилациски системи што обезбедуваат доток на свеж воздух, при што дел од топлината од искористениот воздух што излегува од просторијата се пренесува на свежиот воздух што влегува.

На тој начин просториите може да се проветруваат со помали енергетски загуби отколку кога топлиот воздух едноставно би се испуштал надвор. Важна улога имаат и термостатите, кои овозможуваат регулирање на температурата и спречуваат непотребно загревање на просториите.

Секако, тоа не значи дека сите куќи во нордиските земји имаат совршена изолација. Постарите згради често трошат значително повеќе енергија од поновите, поради што многу се инвестира во обновување на фасадите, замена на прозорците и модернизација на системите за греење.