Инфлацијата во еврозоната повторно забрзува. Во јули годишната стапка достигна 2,9%, наспроти 2,8% во јуни, покажуваат најновите податоци на Евростат. Во истиот месец лани инфлацијата во еврозоната била 2%. Уште поизразена е разликата меѓу европските земји. Романија со 8,2% има убедливо највисока инфлација во Европската Унија, додека Литванија е на 5,4%, а Бугарија на 4,4%.

На спротивниот крај се Шведска со само 0,3%, Чешка со 1,3%, а Данска и Унгарија со по 1,6%. Но бројката од 2,9% не значи дека цените во продавниците се само 2,9% повисоки од пред неколку години.

Инфлацијата паѓа, но цените не се враќаат назад

Ова е една од најголемите заблуди околу инфлацијата. Кога инфлацијата се намалува, тоа најчесто значи дека цените растат побавно, а не дека цените се намалуваат. Ако еден производ чинел 100 денари, па по неколку години поскапел на 130 денари, намалувањето на инфлацијата не значи дека неговата цена ќе се врати на 100 денари. Ако инфлацијата потоа е 2,9%, истиот производ само ќе продолжи да поскапува, но со побавно темпо.

Затоа и може да постои привиден парадокс: статистиката покажува стабилизирање на инфлацијата, додека граѓаните и понатаму чувствуваат дека животот е многу поскап отколку пред неколку години.

Балканот повторно над просекот

Регионалната слика е особено интересна. Во јули Бугарија имала инфлација од 4,4%, Хрватска 3,6%, Словенија 3%, а Грција 2,7%. Тоа значи дека Бугарија и Хрватска имаат повисока инфлација од просекот на еврозоната.

Кај Хрватска особено интересен е ефектот на услугите. Туризмот, угостителството, сместувањето и другите услуги можат да создаваат значителен ценовен притисок, особено во летните месеци. Бугарија, пак, се соочува со инфлација од 4,4%, што е половина од романската, но сепак значително над европскиот просек.

Романија – инфлацискиот аларм во ЕУ

Најголемата приказна сепак доаѓа од Романија. 8,2% годишна инфлација е речиси трипати повисока од онаа во еврозоната. Причините не се еднакви за сите земји и мора да се гледаат одделно – од цените на енергијата и храната, преку даночните промени, до платите, јавната потрошувачка и фискалната политика.

Токму затоа романскиот пример е важен и за останатиот регион: покажува колку брзо инфлацијата може повторно да се оддалечи од целта од околу 2% кога повеќе ценовни и фискални фактори ќе се најдат во ист момент.

Што ја турка инфлацијата во Европа?

Во јули сите главни категории придонеле позитивно кон годишната инфлација во еврозоната – услугите, енергијата, неенергетските индустриски производи и храната, алкохолот и тутунот. Особено важни се услугите.

Цените на услугите имаат тенденција да бидат поотпорни на намалување затоа што во нив влегуваат платите, кирии, трошоците за работење и други домашни фактори. Затоа може да се случи енергијата или одредени производи да поевтинат, а вкупната инфлација сепак да остане висока поради поскапувањето на услугите.

15 земји со пониска инфлација, девет со повисока

Во споредба со јуни, годишната инфлација во јули се намалила во 15 земји-членки, останала непроменета во три, а се зголемила во девет. Тоа покажува дека зад европскиот просек од 2,9% се крие прилично различна слика. За граѓанинот во Шведска економската реалност е сосема поинаква од онаа во Романија. Иста е разликата и меѓу земјите од ЈИЕ.

Токму затоа просекот на ЕУ или еврозоната е корисен за големата слика, но не кажува доволно за тоа колку реално се менува животниот стандард во секоја земја.

А што значи ова за Македонија?

За македонските граѓани европските бројки се важни иако земјата не е членка на ЕУ. Македонија е силно поврзана со европските пазари, особено со ЕУ и со соседните земји. Цените на енергијата, храната, транспортот и увозните производи можат директно или индиректно да се прелеат и на домашниот пазар.

Но уште поважно е што самата инфлација не ја кажува целата приказна за стандардот. За граѓанинот не е доволно да знае дали инфлацијата е 3 или 4 проценти. Треба да се знае и колку се зголемиле платите, пензиите, трошоците за храна, домување, транспорт и услуги.

Ако платата порасне за 5%, а трошоците за основните потреби пораснат за 7%, статистички платата е повисока, но реалниот животен стандард е понизок.

Европа не е повторно во инфлациски хаос – но проблемот не е завршен

Податоците не значат дека Европа повторно влегува во инфлацискиот шок од последните години. Еврозоната со 2,9% е многу под нивоата забележани во екот на енергетската и ценовната криза. Но јулскиот раст од 2,8% на 2,9% е потсетник дека инфлацијата не исчезнала.

Најголемиот ризик е токму во тоа што високите цени од претходните години веќе се вградени во секојдневниот живот. Дури и кога инфлацијата се стабилизира, граѓаните продолжуваат да купуваат по многу повисоки цени отколку пред кризата.

А Романија со 8,2%, Бугарија со 4,4% и Хрватска со 3,6% покажуваат дека ценовниот притисок во Европа не се движи со иста брзина насекаде. Прашањето за Македонија затоа не е само колкава ќе биде следната стапка на инфлација. Вистинското прашање е: дали растот на платите и приходите ќе биде доволен да го стигне растот на цените што веќе ги плаќаме?