Европа влегува во зимската сезона со најниски резерви на природен гас од почетокот на систематското следење во 2011 година. Подземните складишта се пополнети со околу 75 отсто од капацитетот, значително под вообичаеното ниво за овој период од годината, а неколку од најголемите европски економии веќе почнаа да ги трошат резервите. Особено загрижувачка е состојбата во Германија, каде што пополнетоста на складиштата е околу 61 отсто.

Според податоците на Gas Infrastructure Europe (GIE), европските складишта на 2 ноември биле пополнети со 74,56 отсто, односно во нив се чувале приближно 844 терават-часови природен гас. За споредба, во истиот период минатата година резервите биле над 82 отсто, додека просекот за почетокот на ноември во претходните години бил околу 90 отсто.

Ова значи дека Европа ја започнува грејната сезона со значително помала заштитна резерва, во услови на неизвесност на светскиот енергетски пазар.

„Гаспром“ предупредува на рекордно брзо празнење на складиштата

Рускиот енергетски гигант „Гаспром“ денеска предупреди дека европските држави веќе почнале со интензивно повлекување природен гас од подземните складишта.

Според соопштението што го пренесе руската агенција РИА Новости, на 28 и 29 октомври, како и на 1 и 2 ноември, количините повлечен гас достигнале рекордни вредности за тие календарски датуми откако се води статистика.

Од компанијата оценуваат дека брзото празнење на складиштата уште на почетокот на сезоната може да го намали максималниот дневен капацитет за испорака на гас во најстудените зимски месеци.

Со намалувањето на резервите, во одредени складишта може да се намалува и техничката можност за брзо извлекување големи количества гас. Тоа е особено важно за време на студени бранови, кога потрошувачката нагло расте.

Сепак, предупредувањето доаѓа од руска компанија со директен интерес на европскиот енергетски пазар. Ниската пополнетост на складиштата сама по себе не значи дека Европа ќе остане без гас, бидејќи снабдувањето зависи и од тековниот увоз, течниот природен гас и временските услови.

Германија со рекордно ниски резерви, Полска речиси со полни складишта

Разликите меѓу европските земји се големи.

Германија, која има еден од најголемите капацитети за складирање природен гас во Европа, на 2 ноември располагала со резерви од околу 61 отсто. Тоа е најниско ниво за овој период од годината.

Според Ројтерс, германските складишта се значително послабо пополнети од европскиот просек, а аналитичарите предупредуваат дека, доколку зимата биде студена, резервите до крајот на сезоната би можеле да паднат на 20 до 25 отсто од капацитетот.

Слична состојба има и во Холандија и Австрија, каде што резервите се движат околу 66 отсто.

Но сликата не е иста во цела Европа. Италија располага со пополнетост од околу 91 отсто, Франција со над 86 отсто, додека Полска има речиси целосно пополнети складишта, со над 99 отсто.

Тоа покажува дека европските држави не влегуваат во зимата со еднаква подготвеност, ниту со исти можности за одговор на евентуални прекини во снабдувањето.

Зошто Европа не успеа да ги наполни резервите во текот на летото?

Европската агенција за соработка на енергетските регулатори (ACER) уште на 27 октомври предупреди дека складиштата остануваат под историските нивоа поради бавното полнење во текот на летото.

Една од главните причини е нарушувањето на глобалните текови на течен природен гас, поврзано со конфликтот на Блискиот Исток.

Истовремено, поскапувањето на гасот го направило складирањето поскапо за европските трговци и енергетски компании.

Според ACER, проценетите трошоци за полнење на европските складишта во 2026 година достигнале горна граница од околу 27 милијарди евра, а просечната набавна цена на складираниот гас била втора највисока во последната деценија.

Дополнителен проблем е што Европа ја завршила претходната зима со само 28 отсто пополнетост на складиштата, наспроти 34 отсто една година порано. Тоа значи дека во летните месеци требало да се надомести поголемо количество гас, и тоа во услови на поскап увоз.

Ќе поскапат ли греењето и струјата?

Намалените резерви не значат автоматски прекин во снабдувањето, но можат да создадат дополнителен притисок врз цените на природниот гас.

Доколку зимските температури бидат пониски од просечните, европските држави ќе мора побрзо да ги трошат складираните количества или да обезбедуваат дополнителен увоз по тековни пазарни цени.

Гасот е важен и за производството на електрична енергија, па неговото поскапување може да влијае и врз цените на струјата на европските берзи.

Особено изложени се енергетски интензивните индустрии, како хемиската индустрија, производството на ѓубрива, стакло и делови од металопреработувачкиот сектор.

За домаќинствата, ефектите ќе зависат од националните системи за регулирање на цените, постојните договори за снабдување и евентуалните државни мерки.

Што значи ова за Македонија?

Иако Македонија не е членка на Европската Унија, состојбата на европскиот пазар на гас може директно да се одрази врз домашната економија.

Македонија е зависна од увоз на природен гас, а неговата цена влијае врз трошоците на дел од индустриските компании и производството на топлинска енергија.

Доколку европските цени пораснат, притисокот може да се пренесе и врз домашните компании што користат гас во производството, како и врз трошоците за греење.

Но евентуалното поскапување во Македонија не може да се утврди само врз основа на пополнетоста на европските складишта. Важни се и договорените набавни цени, начинот на формирање на тарифите и движењата на регионалниот енергетски пазар.

Колку е реален ризикот од нова енергетска криза?

Европската Унија од 2022 година наваму презеде низа мерки за намалување на зависноста од рускиот гас, вклучително и зголемен увоз на течен природен гас, изградба на нова инфраструктура и диверзификација на добавувачите.

Токму затоа сегашната состојба не може директно да се изедначи со енергетската криза од 2022 година.

Сепак, најниските предзимски резерви во последните 15 години претставуваат сериозен тест за европскиот енергетски систем.

Доколку следните месеци донесат долги студени бранови, дополнителни нарушувања на глобалните испораки или нов раст на цените, европските влади ќе мора да обезбедат поголема флексибилност во снабдувањето.

За Европа, клучното прашање веќе не е само колку гас има во складиштата, туку колку брзо и по која цена може да обезбеди дополнителни количества во моментите на најголема зимска потрошувачка.