Земјите од Европската Унија годишно губат речиси 60 милијарди евра даночни приходи затоа што големите меѓународни компании ја префрлаат добивката во држави и територии со пониски даноци. Околу осум милијарди евра, односно 13,6 отсто од вкупната загуба, се поврзани со Обединетото Кралство и мрежата на негови прекуморски територии и крунски поседи, покажуваат податоците на организацијата „Такс Џастис Нетворк“, пренесува „Еуроњуз“.
Според Индексот на корпоративни даночни раеви, кој го изработува истата организација, Обединетото Кралство и поврзаните јурисдикции се одговорни за повеќе од 30 отсто од глобалниот ризик од злоупотреби поврзани со данокот на добивка.
Како големите компании избегнуваат плаќање данок?
Пренасочувањето на добивката е практика при која мултинационалните компании ја пријавуваат заработката во држави со пониски даночни стапки, наместо во земјите каде што навистина работат. Тоа често го прават преку трансакции меѓу сопствени поврзани компании, на пример со наплата на камати или лиценци, со што ја намалуваат добивката врз која треба да платат данок во земјите со повисоки стапки.
Според Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД), најголем дел од ваквите постапки не се незаконски, но ја нарушуваат правичноста на даночните системи. Се проценува дека државите на овој начин годишно губат меѓу 89 и 214 милијарди евра, што одговара на четири до десет отсто од вкупните светски приходи од данокот на добивка.
Франција и Германија губат најмногу
Анализата на „Такс Џастис Нетворк“, објавена на 5 ноември, се темели на податоци за 2022 година и ги опфаќа загубите поврзани со работењето на мултинационалните компании.
Најголеми загуби има Франција, која годишно останува без 13,1 милијарда евра, а по неа е Германија со 11,8 милијарди евра. Овие две земји заедно сочинуваат 42 отсто од вкупната загуба на Европската Унија.
Повеќе од четири милијарди евра годишно губат и Шпанија (4,8 милијарди), Полска (4,7 милијарди) и Белгија (4,1 милијарда). Следуваат Италија со 3,6 милијарди евра, Холандија со 3,5 милијарди и Луксембург со 3,2 милијарди евра.
Ирска губи 2,2 милијарди евра, Шведска 1,6 милијарди, а Австрија 1,1 милијарда. Во останатите земји членки проценетите годишни загуби се помали од една милијарда евра.
Колку губи Хрватска?
Хрватска е меѓу земјите членки со најмали проценети загуби. Според податоците за 2022 година, поради пренасочувањето на добивката на мултинационалните компании останала без приближно 75 милиони евра даночни приходи.
Помали загуби имаат Литванија (59 милиони евра), Малта (61 милион), Латвија (68 милиони) и Естонија (73 милиони евра). Станува збор за апсолутни износи, а не за загуби во однос на големината на економијата или вкупните даночни приходи на државите.
„Такс Џастис Нетворк“ за првпат пресметала колку поединечните членки на ЕУ губат поради пренасочувањето на добивката преку британската мрежа на даночни раеви. Вкупната загуба од овој механизам се проценува на околу осум милијарди евра годишно.
Најмногу губи Франција – 2,8 милијарди евра, што претставува 21,3 отсто од нејзините вкупни загуби поради пренасочување на добивката. Германија на истиот начин губи 1,4 милијарди евра, односно 11,9 отсто од вкупната загуба. Проценетите загуби поврзани со британската мрежа изнесуваат 570 милиони евра за Луксембург, 475 милиони за Шпанија, по 438 милиони за Полска и Италија и 415 милиони евра за Белгија.
Четири британски територии меѓу десетте најголеми даночни раеви
Индексот на корпоративни даночни раеви покажува до кој степен одредени држави и територии, преку своите прописи и финансиски активности, им овозможуваат на компаниите да ги намалуваат даночните обврски во други земји. На врвот на листата се Британските Девствени Острови, Кајманските Острови и Бермудите, додека Џерси е на осмото место.
Меѓу првите 20 се наоѓаат и Гернзи и Островот Ман, а самото Обединето Кралство е на 19. место. Обединетото Кралство и шест негови поврзани територии заедно сочинуваат 31 отсто од глобалниот ризик од злоупотреби на данокот на добивка.
Кога ќе се вклучат и Гибралтар, Ангвила, Островите Туркс и Каикос и Монсерат, уделот се зголемува на 33,3 отсто.
Крунските поседи самостојно ги донесуваат своите даночни закони, додека даночната политика на прекуморските територии главно се утврдува локално. Лондон има можност да интервенира, но ретко носи закони што се однесуваат на нивните внатрешни работи.
И Велика Британија губи милијарди евра
Обединетото Кралство не е поврзано само со даночните загуби на другите држави, туку и самото трпи големи загуби. Според процените на „Такс Џастис Нетворк“, годишно останува без 14,7 милијарди евра поради пренасочување на добивката на мултинационалните компании во даночни раеви низ светот. Станува збор за просекот во периодот од 2018 до 2022 година.
„Индексот на корпоративни даночни раеви и понатаму покажува дека Обединетото Кралство има преголема улога во глобалниот ризик од даночни злоупотреби. Обединетото Кралство и ЕУ би имале најголема корист од промените што ги носи даночната конвенција на ОН, но и понатаму ѝ се спротивставуваат“, изјави Моран Харари, раководителка на индексот во организацијата.
Таа додаде дека се држат до, како што ја нарече, дискредитирана и ненаучна идеја за „даночна конкуренција“, предупредувајќи дека резултатот е трка кон дното во која никој не добива.
Организацијата предупредува дека, и покрај долгогодишните меѓународни напори предводени од ОЕЦД, многу земји сè уште не бараат од компаниите да ги објавуваат основните податоци што им се потребни на даночните управи за откривање злоупотреби. Од британското Министерство за финансии бил побаран коментар за наодите.
Во светот се губат повеќе од 400 милијарди евра
Кога ќе се вклучи и криењето имот на богатите поединци во странство, вкупните даночни загуби се значително поголеми. Според извештајот „Состојбата на даночната правда 2024“, светот годишно губи приближно 416 милијарди евра поради даночни злоупотреби.
Во оваа сума се вклучени загубите од пренасочување на добивката на меѓународните компании, како и затајувањето данок од страна на богати поединци преку непријавен имот во странство. На компаниите отпаѓаат околу 71 отсто од вкупните проценети загуби.
