Европската унија повторно го враќа во игра контроверзниот пакет правила познат меѓу критичарите како „Chat Control“ – мерка што треба да помогне во борбата против сексуалната злоупотреба на деца на интернет, но која истовремено предизвикува сериозни стравувања за приватноста на корисниците.
Европскиот парламент усвои амандмани на привремената рамка со која дигиталните платформи можат доброволно да откриваат, пријавуваат и отстрануваат материјали поврзани со сексуална злоупотреба на деца. Станува збор за продолжување на привремени правила што претходно важеле во ЕУ, но истекле на 3 април 2026 година.
Правилата не значат дека владите добиваат директен пристап до приватните пораки на граѓаните. Исто така, мерката не е обврзувачка за платформите. Но, таа им дава правна основа на компании како големите технолошки платформи доброволно да користат технологии за откривање познат нелегален материјал и сомнителни содржини поврзани со злоупотреба на деца.
Токму тука започнува спорот.
Поддржувачите тврдат дека без вакви алатки платформите потешко ќе можат да откриваат материјали за сексуална злоупотреба на деца, grooming, изнуда и други форми на дигитално насилство врз малолетници. Според нив, станува збор за неопходна мерка во време кога злоупотребите на интернет се шират брзо, а технологијата, вклучително и вештачката интелигенција, создава нови ризици.
Критичарите, пак, предупредуваат дека секое скенирање на приватна комуникација, дури и кога е доброволно и со добра цел, може да стане опасен преседан. Тие стравуваат дека еднаш воспоставена инфраструктура за проверка на пораки, фотографии или линкови може подоцна да се прошири и за други цели – од политички надзор до контрола на содржини што немаат врска со заштита на деца.
Особено чувствително прашање е end-to-end енкрипцијата, односно системот во кој само испраќачот и примачот можат да ја прочитаат пораката. Европскиот парламент усвои амандмани со кои се бара заштита на ваквата енкрипција и ограничување на мерките, но организациите за дигитални права остануваат скептични.
Во пракса, тоа значи дека дебатата не е завршена. Европскиот парламент се обидува да ја ограничи примената на правилата, додека Советот на ЕУ и земјите членки треба да го кажат конечниот збор. Според досегашните информации, привременото решение треба да важи додека институциите не се договорат за трајна европска регулатива за спречување и борба против сексуалната злоупотреба на деца на интернет.
Овој случај уште еднаш ја отвора големата европска дилема: како да се заштитат децата од реални и тешки злосторства на интернет, без притоа да се создаде систем што може да ја наруши приватноста на милиони корисници.
Засега, „Chat Control“ останува токму тоа – судир меѓу две вредности што ЕУ тврди дека ги брани: безбедноста на децата и правото на приватна комуникација.
