Европската централна банка оваа недела е сè поблиску до првото зголемување на каматните стапки од септември 2023 година, во обид да го задржи под контрола новиот инфлациски притисок предизвикан од повисоките цени на енергенсите, војната на Блискиот Исток и поскапувањето на нафтата. Според анкета на Reuters меѓу економисти, ЕЦБ на состанокот на 11 јуни се очекува да ја зголеми депозитната стапка на 2,25 проценти, а можно е уште едно зголемување и во септември.
Ова би означило пресврт во монетарната политика на еврозоната, откако ЕЦБ на 30 април ги задржа каматните стапки непроменети, но предупреди дека војната во Иран го засилува растот на цените на енергенсите и ја влошува економската перспектива.
Главната причина за новиот притисок врз ЕЦБ е повторниот раст на инфлацијата во еврозоната. Според Reuters, инфлацијата во мај достигнала 3,2 проценти, што е над среднорочната цел на ЕЦБ од 2 проценти, додека базичната инфлација се зголемила на 2,5 проценти.
ЕЦБ се наоѓа во тешка позиција. Од една страна, повисоките камати се класична алатка за смирување на инфлацијата: ги поскапуваат кредитите, ја намалуваат потрошувачката и го ладат пазарот. Од друга страна, европската економија не е во силна фаза, па ново затегнување на монетарната политика може дополнително да го забави растот и да ги зголеми трошоците за компаниите и граѓаните.
Затоа очекуваното зголемување не треба да се чита како знак дека европската економија е прегреана, туку како обид централната банка да спречи енергетскиот шок да се претвори во поширока инфлациска спирала. Reuters претходно објави дека ЕЦБ уште во април сериозно дебатирала за зголемување на каматите, откако инфлацијата повторно се искачила над целта, а војната поврзана со Иран ги кренала цените на нафтата и создала нови индустриски тесни грла.
За граѓаните во еврозоната, повисоките камати најдиректно значат поскапи станбени, потрошувачки и деловни кредити, особено за оние со променлива каматна стапка. За компаниите, тоа значи повисоки трошоци за финансирање и поголема внимателност при инвестиции. За државите, пак, поскапува задолжувањето, што може да го стесни просторот за јавна потрошувачка.
За Македонија, ефектите се индиректни, но важни. Денарот е врзан за еврото, а домашниот финансиски систем внимателно ги следи движењата во еврозоната. Ако ЕЦБ влезе во нов циклус на зголемување на каматите, тоа може да влијае врз цената на задолжувањето, каматите на кредитите, приносите на депозитите и однесувањето на банките.
Но најголемиот ризик за Македонија останува ценовниот. Ако причината за повисоките камати е нов енергетски шок, домашната економија може да почувствува притисок преку поскапа нафта, повисоки транспортни трошоци и нови увозни цени. Во такво сценарио, каматната политика во Европа станува само еден дел од пошироката слика: граѓаните плаќаат поскапо и преку кредити, и преку секојдневната потрошувачка.
Ако ЕЦБ навистина ги зголеми каматите на 11 јуни, тоа ќе биде сигнал дека периодот на претпазливо мирување завршува. Европа повторно влегува во фаза во која централната банка ќе мора да балансира меѓу две лоши опции: да ги остави цените да растат или да ја притисне економијата со поскапи пари.
