Цените на нафтата и гасот паднаа по привремениот договор меѓу САД и Иран, но ризиците околу Ормускиот Теснец, ЛНГ-пазарот и оштетената инфраструктура остануваат.
Привремениот договор меѓу Соединетите Американски Држави и Иран донесе моментално олеснување на енергетските пазари. Цените на нафтата и природниот гас паднаа, берзите реагираа позитивно, а инвеститорите го протолкуваа договорот како сигнал дека ризикот од нови напади врз бродови и енергетска инфраструктура е намален.
Но тоа не значи дека енергетските проблеми на Европа се решени.
Дури и ако договорот се одржи, остануваат неколку големи прашања: безбедноста на Ормускиот Теснец, можните нови трошоци за транзит, конкуренцијата за течен природен гас и обновата на оштетената енергетска инфраструктура. Дел од тие проблеми нема да исчезнат преку ноќ, а некои би можеле да ги држат цените нестабилни и во следните месеци.
Најнепосредниот ефект од договорот е падот на цените. Бидејќи Европа е силно поврзана со глобалните енергетски пазари, секое смирување на Блискиот Исток веднаш се чувствува и кај нафтата и кај гасот. Пазарите реагираа со оптимизам бидејќи договорот ја намали опасноста од директни напади врз транспортот и инфраструктурата.
Сепак, аналитичарите предупредуваат дека овој пад не треба да се чита како крај на кризата. Цените и натаму се чувствителни на секоја политичка изјава, секое одложување на преговорите и секоја нејаснотија околу тоа како ќе функционира транзитот низ Ормускиот Теснец.
Токму Ормускиот Теснец останува најголемата точка на ризик. Низ него во нормални услови минува значаен дел од светската трговија со нафта и гас. Доколку транзитот остане бавен, скап или несигурен, тоа може повторно да создаде притисок врз снабдувањето и цените.
Иако САД тврдат дека теснецот треба да остане отворен, од Иран пристигнуваат различни сигнали околу можни нови правила, дозволи или надоместоци за бродовите. За бродските компании, секоја дополнителна неизвесност значи повисок ризик, поскапо осигурување и побавно враќање на сообраќајот на нивото од пред војната.
Дури и ако дел од танкерите веднаш продолжат со пловидба, тоа не значи дека нормалниот проток ќе се обнови брзо. Дел од бродските компании сè уште внимателно ја следат состојбата, а процените за ризикот, осигурувањето и можните оштетувања на инфраструктурата може да потраат.
За Европа, дополнителен проблем е течниот природен гас. Континентот и понатаму мора да се натпреварува со Азија за ЛНГ, особено во период кога се полнат складиштата пред зимата. Ако побарувачката во Азија се зголеми поради високите температури, Европа би можела да биде принудена да плаќа повеќе за да обезбеди доволно гас.
Ова е особено важно затоа што европските складишта мора да се наполнат навреме, а секое задоцнување може да создаде панично купување подоцна во годината. Таквото сценарио би можело повторно да ги зголеми цените, дури и ако воениот ризик формално се намали.
Кина е уште еден фактор што може да го ограничи падот на цените. Ако Пекинг повторно почне агресивно да купува нафта и гас за да ги надополни резервите, тоа би можело да ја зголеми конкуренцијата на глобалниот пазар и да спречи подлабоко поевтинување.
Има и прашање на инфраструктура. Дел од оштетените капацитети за производство, транспорт и преработка на енергенси може да се вратат во функција релативно брзо, но за целосна обнова на критичната инфраструктура би можеле да бидат потребни месеци, па дури и години. Тоа значи дека пазарот ќе остане ранлив на секој нов удар или политичка криза.
Затоа договорот меѓу САД и Иран е важен сигнал, но не и решение. Тој го намалува најитниот ризик, но не ги отстранува структурните слабости на европската енергетска безбедност.
Европа и понатаму зависи од глобални рути, од конкуренцијата за ЛНГ и од политичката стабилност во региони што не ги контролира. Падот на цените е добра вест за потрошувачите и индустријата, но засега повеќе личи на пауза во кризата отколку на нејзин крај.
