Потонати товарни бродови, исчезнати морнари и напади со воздушни и поморски дронови. За само два дена, опасноста за цивилната пловидба во Црно Море стигна до економските зони на Романија и Бугарија. Истовремено продолжуваат ударите врз Одеса и нејзините пристаништа. Заедничкиот образец е загрозување на трговските маршрути од кои зависи украинската економија.
Последните настани покажуваат дека ризикот за бродовите се проширува подалеку од непосредната близина на украинскиот брег. Поморската безбедносна компанија MARISKS, цитирана од Reuters, ги оценува нападите како значајна ескалација на заканата за трговската пловидба во западниот дел на Црно Море.
Што се случи кај Романија и Бугарија?
На 5 октомври, товарниот брод „Royad Mammadov“ се запали и потона во романската ексклузивна економска зона. Според Associated Press, бродот пловел од украинското пристаниште Измаил кон Италија. Романските власти соопштиле за двајца загинати и 11 спасени членови на екипажот.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски обвини руски дронови за нападот. Сепак, романското Министерство за внатрешни работи, во извештајот на AP, не ја потврдило причината за пожарот. Таа разлика е важна: потонувањето и жртвите се потврдени, а руската одговорност е тврдење на украинската страна.
Следното утро, на 6 октомври, два трговски брода беа нападнати околу 130 километри источно од бугарскиот град Бјала. Според Euronews, „Alfa Watan“, под знаме на Того, потона. Десетмина членови на екипажот се водат како исчезнати, а потрагата е прекината.
Вториот брод, „Able“, беше тешко оштетен. Сите 18 членови на неговиот екипаж биле спасени, а двајца завршиле во болница. Бугарскиот премиер Румен Радев соопшти дека биле употребени воздушни и поморски дронови.
Зеленски ја обвини Русија и за овие напади, повикувајќи се на контакти меѓу украинската и бугарската морнарица. Радев, според Reuters, ја оставил отворена можноста за потеклото на дроновите. Москва не коментирала.
Одеса е клучна за разбирање на нападите
Одеса и околните пристаништа се излез кон странските пазари за голем дел од украинското жито и други производи. Затоа напад врз пристаниште има последици што одат подалеку од уништен магацин или оштетен брод: може да го забави товарењето, да го прекине транспортот и да ги намали приходите.
Reuters објави дека Русија од летото практично ја обновила блокадата на украинските црноморски пристаништа преку напади што ги нарушуваат трговските маршрути и го намалуваат извозот на жито и челик. На 3 октомври, според агенцијата, руски удар погодил брод под либериско знаме во пристаништето Одеса, при што загинал еден човек.
Москва, пак, за дел од последните удари тврди дека погодила бродови со воена опрема и инфраструктура што ја користат украинските вооружени сили. Reuters ги пренесува тие тврдења како руски соопштенија; тие сами по себе не ја докажуваат воената намена на секој погоден брод.
Како нападите можат да го задушат извозот?
Аналитички гледано, повторените напади можат да создадат ефект на блокада и без постојана линија од воени бродови. Превозниците мора да проценат дали товарот ја оправдува опасноста за екипажот и бродот. Осигурувањето и транспортот можат да станат поскапи, а испораките понеизвесни.
Алтернативите се ограничени. Во август, украинскиот министер за земјоделство предупреди, според Reuters, дека другите извозни маршрути би можеле да покријат само околу половина од обемот што го обработувале црноморските пристаништа.
Ова е објаснување на можниот економски ефект, а не доказ дека сите инциденти се дел од една координирана операција.
Дали војната веќе стигна до НАТО?
Романија и Бугарија се членки на НАТО, но напад во нивната економска зона не е исто што и напад врз нивната територија. Според Конвенцијата на ОН за правото на морето, територијалното море се протега до 12 наутички милји. Во пошироката економска зона државата има права врз ресурсите и одредени надлежности.
Оттука, нападите врз странски трговски бродови таму не значат автоматско активирање на колективната одбрана на НАТО. Атрибуцијата, целта и околностите се суштински за процената.
Најважната промена е што цивилните бродови се изложени на напади сè подалеку од украинските пристаништа. Тоа ја проширува опасноста за морнарите, трговијата и соседните држави. Дали зад последната серија стои намерно ширење на руската кампања, ќе мора да покажат истрагите.
