Корисниците на „Аутлук“ и „Тимс“ ширум светот, вклучително и во Европа, оваа недела останаа без пристап до електронската пошта и состаноците поради глобален прекин на услугите на „Мајкрософт“. Проблемот повторно отвори прашања за тоа колку европскиот континент зависи од неколку американски технолошки компании.
„Овој инцидент уште еднаш ја покажа негативната страна на толку големата зависност од мал број големи американски технолошки компании“, изјави за „Еуроњуз Некст“ Томазо Валети.
Валети е професор по економија на бизнис-школата при Империјал колеџ во Лондон, Велика Британија, а од 2016 до 2019 година беше главен економист за конкуренција во Европската комисија.
Прекинот започна во четвртокот попладне, според европско време, и ги погоди корисниците во 74 земји и територии, според платформата за следење прекини „Даундетектор“. Во Велика Британија, некои лекарски ординации ги повикаа пациентите да се јават телефонски доколку имаат итни прашања.
„Мајкрософт“ соопшти дека нема индиции за кибернапад, но сè уште не ја објави основната причина за прекинот. Во петокот услугите постепено се враќаа во функција. Ова следува по прекините на „Мајкрософт 365“ во јануари и август.
Колку е зависна Европа?
„Амазон“, „Мајкрософт“ и „Гугл“ заедно контролираат околу 70 проценти од европскиот пазар на облачни услуги, според податоците на „Синерџи рисрч груп“. Европските провајдери учествуваат со околу 15 проценти, што е значително помалку од нивниот удел од околу 29 проценти во 2017 година. Најголемите европски компании во оваа област, германските САП и „Дојче телеком“, имаат удел од само по два процента.
„Еуроњуз“ претходно објави дека околу 80 проценти од европската дигитална инфраструктура и технологија доаѓаат од земји надвор од ЕУ.
Оваа состојба не се совпаѓа со очекувањата на европските граѓани. Според последното истражување на Евробарометар, мнозинството граѓани на ЕУ сакаат дигитална инфраструктура под европска контрола. Поддршката е најголема во Шведска (94 проценти), Финска (93 проценти) и Данска (92 проценти).
Брисел сака Европа да купува европска технологија
Во средата, европратениците го претставија нацрт-извештајот за предложениот Закон за развој на облачните услуги и вештачката интелигенција на Европската комисија. Во извештајот се повикуваат јавните институции да купуваат повеќе облачни услуги од европски провајдери.
„Нашите критични системи функционираат на технологија што им припаѓа на други, а некој друг може и да ги исклучи“, предупреди холандскиот европратеник од Зелените, Рајниер ван Ланшот.
Стравувањата од таканаречен прекинувач за исклучување („kill switch“) се зголемија во јуни, кога компанијата „Антропик“ го суспендираше пристапот до своите модели за вештачка интелигенција Клод Фејбл 5 и Митос 5, со цел да ги почитува американските извозни ограничувања. Пристапот беше повторно овозможен на 1 јули.
Европската комисија сака и да го зголеми капацитетот на центрите за податоци во ЕУ трипати во следните пет до седум години. Во четвртокот заврши рокот за пријавување на проекти за најмногу седум европски „гигафабрики“ за вештачка интелигенција, кои ќе добијат поддршка од ЕУ.
Кои европски компании можат да им конкурираат на технолошките гиганти?
Европа нема една компанија што може да биде директна конкуренција на „Мајкрософт“, „Амазон“ или „Гугл“. Наместо тоа, има компании што развиваат решенија во различни сегменти на технолошката индустрија.
Француската „Мистрал АИ“ е најпознатиот европски производител на модели за вештачка интелигенција. По инвестициската рунда од три милијарди евра, предводена од „Самсунг“ во септември, компанијата беше проценета на 21 милијарда евра.
Во облачните услуги, СТАКИТ, компанија во сопственост на „Шварц груп“, матичната компанија на трговските синџири „Лидл“ и „Кауфланд“, гради центар за податоци за вештачка интелигенција во Бранденбург, Германија, во кој ќе бидат вложени 11 милијарди евра.
Во април, СТАКИТ и француските компании ОВХклауд, Скалевеј и „Мистрал АИ“ беа меѓу компаниите избрани за договорот на Европската комисија за суверени облачни услуги, чија вредност може да достигне до 180 милиони евра.
Во хардверскиот сектор, германската „Инфинеон“ е еден од водечките производители на енергетски чипови, неопходни за функционирањето на центрите за податоци за вештачка интелигенција. Аналитичарите на овонеделниот саем СЕМИКОН Европа во Минхен ги посочија токму енергетските чипови како најсилна можност за Европа да се вклучи во развојот на индустријата за вештачка интелигенција.
Дали Европејците ќе се префрлат на домашни провајдери?
Подготвеноста на граѓаните да платат повеќе за услуги од провајдери со седиште во ЕУ значително се разликува од земја до земја. Според Евробарометар, најголема подготвеност има во Данска (76 проценти), Шведска и Хрватска (по 73 проценти). Најмала е во Естонија (35 проценти), Бугарија и Чешка (по 45 проценти).
И компаниите се претпазливи. Во истражување на германското здружение за дигитална индустрија „Битком“, 85 проценти од германските компании оцениле дека земјата премногу зависи од американските провајдери на облачни услуги. Сепак, 71 процент од нив користат услуги на некој од тие провајдери. Истражувањето на компанијата ИДЦ покажува дека само четири проценти од европските организации планираат исклучиво да користат локални провајдери.
Американските компании, во меѓувреме, се приспособуваат на новите околности. „Амазон веб сервисис“ во јануари ја започна работата на својот Европски суверен облак во Бранденбург, со кој управува посебна компанија со седиште во ЕУ.
Главниот аналитичар на „Синерџи рисрч груп“, Џон Динсдејл, изјави за Си-ен-би-си дека европските провајдери тешко ќе успеат да го запрат падот на својот пазарен удел.
Што следува?
Комисиите на Европскиот парламент ќе разговараат за нацрт-извештајот за предложениот Закон за развој на облачните услуги и вештачката интелигенција на 1 декември. Гласањето во надлежната комисија е привремено закажано за средината на март 2027 година, по што во април треба да следува гласање на пленарна седница.
„Мајкрософт“ најави дека ќе објави извештај за причината за прекинот откако услугите целосно ќе бидат вратени во функција.
