Еколошката штета од војните е многу потешко да се измери отколку бројот на човечките жртви и уништените градови, иако нејзините последици често траат подолго од самиот конфликт. Токму затоа Генералното собрание на ОН во 2001 година го прогласи 6 ноември за Меѓународен ден за спречување на искористувањето на животната средина во војни и вооружени конфликти. Дваесет и пет години подоцна, војните во Украина и Газа предизвикаа еколошка штета што ОН ја опишуваат како невидена, со последици што ќе се чувствуваат со децении.
Украина е првата држава што систематски ја пресметува штетата врз природата додека војната сè уште трае. Според Државниот инспекторат за животна средина, вкупната потврдена штета од почетокот на целосната руска инвазија надминува седум илјади милијарди гривни. Само во периодот од 12 до 19 јуни 2026 година, проценетата сума се зголемила за дополнителни 51,9 милијарди гривни. Најголемиот дел од зголемувањето се должи на загадувањето на воздухот предизвикано од шумските пожари и горењето на вегетацијата. До средината на март 2026 година, инспекторите регистрирале 10.885 случаи на еколошка штета, а украинското Министерство за економија, животна средина и земјоделство ја оценува како најголема еколошка штета забележана во Европа во модерната историја.
Еден од најтешките поединечни удари врз животната средина се случи на 6 јуни 2023 година, кога беше урната браната Каховка на реката Днепар. Според ОН и украинската влада, уништувањето на браната предизвикало загуби и штета од речиси 14 милијарди долари. Брзата проценка на Програмата на ОН за животна средина (УНЕП) заклучила дека последиците ќе се чувствуваат со децении и ќе ги надминат границите на Украина. Поплавата однела хемиски загадувачи, пред сè машинско масло и течни ѓубрива, бидејќи во погоденото подрачје имало голем број складишта за хемикалии. Водата можела да пренесе и мини и експлозивни направи во области што претходно биле сметани за безбедни. Во близина се наоѓаат два биосферни резервати заштитени од УНЕСКО, а според Програмата за развој на ОН, најмалку шест видови цицачи се загрозени поради војната и уништувањето на браната.
Војната го оптоварува и климатскиот систем. Холандскиот експерт за пресметување на јаглеродниот отпечаток Ленард де Клерк проценил дека од февруари 2022 година војната предизвикала околу 237 милиони тони дополнителни емисии на стакленички гасови, изразени во еквивалент на јаглерод диоксид. Особено го изненадил податокот дека шумските пожари учествуваат со една петтина во вкупниот јаглероден отпечаток на војната. Врз основа на овие пресметки, украинската влада подготвува барање за речиси 44 милијарди долари обештетување од Москва за емисиите и уништувањето на природата. Барањето треба да биде поднесено преку Регистарот на штети при Советот на Европа. Доколку успее, тоа би бил прв случај во кој една држава би одговарала за климатските емисии предизвикани од војна.
Во Газа размерите се поинакви, но концентрацијата на уништувањето е без преседан. Според вториот извештај на УНЕП, оштетени или уништени се 78 отсто од приближно 250.000 згради во Појасот Газа. Тоа создало 61 милион тони урнатини – количина што, според споредбата на УНЕП, одговара на волуменот на околу 15 Кеопсови пирамиди. Количината на урнатините е зголемена за 57 отсто во однос на претходната проценка и е 20 пати поголема од вкупниот отпад создаден во сите конфликти во Газа од 2008 година наваму. Уште во прелиминарната проценка од јуни 2024 година, кога урнатините биле проценети на 39 милиони тони, УНЕП предупредил дека нивната количина е повеќе од петпати поголема од онаа создадена во битката за Мосул во 2017 година. Во истиот извештај било наведено и дека над 92 отсто од водата не е безбедна за пиење. Според поновата проценка, обновувањето на дел од оштетените природни подрачја може да трае со децении.
Штетата во Газа директно се одразува и врз пристапот до храна. Земјоделството и риболовот биле основни извори на егзистенција, а риболовот обезбедувал приход за околу 100.000 луѓе, според Организацијата на ОН за храна и земјоделство. Меѓу итните мерки што ги предлага УНЕП се брза обнова на водоводната и канализациската мрежа, систематско испитување на почвата за присуство на загадувачи, отстранување и рециклирање на урнатините и безбедно уништување на муницијата. Во времето на објавувањето на извештајот, повеќе од 500.000 луѓе во Газа се соочувале со услови на глад, а уште околу еден милион биле во состојба на итна прехранбена криза.
Зад двете војни стои и поширок, системски проблем што ретко е опфатен во климатските статистики. Студијата на британските организации „Научници за глобална одговорност“ и „Опсерваторија за конфликти и животна средина“ проценува дека вооружените сили во светот се одговорни за околу 5,5 отсто од глобалните емисии на стакленички гасови. Кога би се сметале за држава, армиите би биле четвртиот најголем емитер во светот. Сепак, воените емисии надвор од националните граници беа изземени од Протоколот од Кјото во 1997 година и повторно од Парискиот договор во 2015 година, па нивното пријавување и понатаму во голема мера останува доброволно.
Историјата покажува колку долго може да трае еколошката штета од војните. За време на Виетнамската војна, американските сили во периодот од 1962 до 1971 година фрлиле речиси 80 милиони литри хемикалии врз Виетнам, од кои повеќе од половината биле „Агент оринџ“. Со нив биле погодени околу 2,9 милиони хектари земјоделско земјиште и шуми, а на отровните материи биле изложени до четири милиони луѓе. Децении подоцна, највисоките концентрации на диоксин во почвата и крвта на луѓето сè уште се регистрираат во близина на поранешните американски воени бази каде што бил складиран хербицидот. Во 1991 година, при повлекувањето од Кувајт, ирачките војници запалиле повеќе од 600 нафтени бунари. Отворањето на вентилите на нафтениот терминал Си Ајленд предизвикало и едно од најголемите излевања на нафта во историјата. За овие еколошки последици не бил обвинет ниту еден ирачки офицер.
