Легнувате навреме, спиете осум часа, алармот ѕвони – а вие се будите како воопшто да не сте спиеле. Потребни ви се неколку кафиња за да почнете да функционирате, концентрацијата ви е слаба, а желбата повторно да легнете ве следи во текот на целиот ден.

Причината може да биде едноставна: осум часа во кревет не значат автоматски и осум часа квалитетен сон.

Американскиот Центар за контрола и превенција на болести посочува дека добриот сон треба да биде непрекинат и освежувачки. Честото будење во текот на ноќта и чувството на замор дури и по доволно долг сон се знаци дека неговиот квалитет можеби е слаб.

Спиете доволно долго, но не и доволно добро

Сонот не е еднолична состојба. Во текот на ноќта телото поминува низ повеќе фази, вклучувајќи длабок сон и РЕМ-сон, кои се важни за физичкото закрепнување, паметењето, емоциите и нормалното функционирање на мозокот.

Ако сонот постојано се прекинува, дури и накусо, организмот можеби не поминува доволно време во потребните фази. Човек не мора секогаш да се сеќава дека се будел. Бучава, светлина, премногу топла просторија, болка, движење на партнерот или потреба за одење во тоалет може да предизвикаат кратки прекини што го нарушуваат одморот.

Недостатокот на сон, според американскиот Национален институт за срце, бели дробови и крв, не значи само недоволно часови. Може да значи и спиење во погрешно време, лош квалитет на сонот или нарушување што спречува организмот да ги добие сите потребни фази.

Можеби осум часа не се доволни токму за вас

На повеќето возрасни луѓе им се потребни приближно седум до девет часа сон, но потребите не се исти кај сите.

Некој може да се чувствува одморено по седум часа, додека на друг редовно му се потребни девет. Потребата може привремено да се зголеми по период на недоволно спиење, болест, интензивна физичка активност или голем психички напор.

Спиењето подолго за време на викендот може да биде знак дека во текот на работната недела сте натрупале „долг за спиење“. Но големите промени во времето на легнување и станување истовремено можат дополнително да го нарушат природниот ритам на телото.

Алармот ве буди во најлошиот момент

Чувството на збунетост и тежина веднаш по будењето се нарекува инерција на спиењето. Тоа може да се јави и по цела ноќ сон, особено ако алармот ве разбуди додека сте во подлабока фаза.

Кај повеќето луѓе ваквата поспаност постепено исчезнува по станувањето. Светлина, движење, чаша вода и утринска рутина можат да помогнат организмот да премине во будна состојба.

Но ако чувството трае со часови, се повторува секој ден и сериозно го отежнува функционирањето, веројатно не станува збор само за тешко будење.

Алкохолот може да ве успие, но да ви го расипе сонот

Алкохолот често создава чувство дека полесно заспиваме. Сепак, во вториот дел од ноќта може да доведе до почести будења, немирен сон, жед и одење во тоалет.

Сличен ефект може да има и кофеинот испиен доцна попладне или навечер. Некои луѓе тврдат дека можат да испијат кафе и веднаш да заспијат, но тоа не значи дека кофеинот не влијае врз длабочината и структурата на нивниот сон.

Обилен оброк непосредно пред легнување, особено ако предизвикува киселини или тегоби, исто така може да ја направи ноќта понемирна.

Стресот не престанува кога ќе ги затвориме очите

Можно е да спиеме, а мозокот и натаму да остане во состојба на зголемена будност. Грижи, работен притисок, вознемиреност и постојано размислување за следниот ден можат да предизвикаат полесен и поиспрекинат сон.

Човек понекогаш не се буди целосно, но наутро чувствува дека цела ноќ бил „на штрек“. Стресот и анксиозноста се меѓу факторите што можат да влијаат врз способноста да се добие доволно квалитетен сон.

Причината понекогаш е медицинска

Постојаниот утрински замор може да биде поврзан со нарушувања на спиењето, меѓу кои и опструктивната апнеја. Кај неа дишењето повеќепати запира или се намалува во текот на ноќта, што може да го прекинува сонот без човекот целосно да се разбуди.

Гласно ’рчење, гушење или фаќање воздух во сон, утринска главоболка, сува уста и силна дневна поспаност се причини да се побара лекарска процена.

Заморот може да се појави и кај анемија, проблеми со тироидната жлезда, недостатоци во исхраната, инфекции, депресија, хронична болка или како несакан ефект од одредени лекови. Чувството на замор само по себе не е доволно за да се утврди причината, па затоа самостојното поставување дијагноза не е добра идеја.

Што можете да промените уште вечерва?

Обидете се да легнувате и да станувате во приближно исто време, вклучително и за време на викендот. Редовниот распоред му помага на телото да одржи постабилен циклус на спиење и будност.

Спалната соба нека биде темна, тивка и пријатно разладена. Ограничете ги алкохолот, доцното кафе и тешките оброци, а телефонот нека не биде последното нешто што го гледате пред да заспиете.

Корисно е една или две недели да водите едноставен дневник: кога сте легнале, колку пати сте се разбудиле, дали сте пиеле алкохол или кафе и како сте се чувствувале наутро.

Доколку заморот продолжува и покрај редовниот и доволно долг сон, или ако заспивате при работа, разговор или возење, потребно е да разговарате со лекар. Постојаната поспаност не треба да се прифаќа како нормален дел од секојдневието.